ဦးဦးသာထၾန္း အတၪႂပၯတၨိ အကဵဥ္း

ဆရာ႒ကီး ဦးဦးသာထၾန္းကုိ ရခိုင္ဴပည္နယ္၊ ေဴမာက္ဦး႓မိႂႚ ေညာင္ပင္ေစဵး႟ၾာ အနီး အဖ ဦးေကာင္းစံ႟ၿီ၊ အမိ ေဒၞေအာင္႔ကဇံတုိႚမႀ ၁၉၁၇ ခု၊ ႎိုဝင္ဘာလ ၂၃ ရက္၊ ေသာဳကာေနႚတၾင္ ဖၾားဴမင္ခဲ့သည္။ တဦးတည္းေသာသား ဴဖစ္သည္။ ငယ္စဥ္မႀ စ၍ အဘိုးဴဖစ္သူ ရာဇဝင္ ဆရာ႒ကီး ဦးသာထၾန္းေအာင္က ရခိုင္ ရာဇဝင္၊ ေဆးကဵမ္း၊ နကၡတ္ကဵမ္း၊ ပူရာဏ္ကဵမ္းမဵားအား ႎုတ္တိုက္အာဂံု သင္ဳကား ေပးခဲ့သည္။ နဝမတန္းတၾင္ ပညာသင္ ဳကားေနစဥ္ ဖခင္ ကၾယ္လၾန္ေသာေဳကာင့္ ေကဵာင္းထၾက္လိုက္ရ႓ပီး ရဟန္း ပုဂၢိႂလ္တုိႚထံတၾင္ သကၠဋ ပၝဠိ၊ သမိုင္း၊ အင္း၊ ေဗဒင္ႎႀင့္ အဴခား ေလာကီ ပညာရပ္မဵားကို သင္ဳကား ေလ့လာ ဆည္းပူးခဲ့သည္။

၁၉၅၀ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၅၅ ခုႎႀစ္ထိ မူလတန္း ေကဵာင္းဆရာ အဴဖစ္ ဝင္ေရာက္ လုပ္ကိုင္ခဲ့႓ပီး၊ ၁၉၅၅ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၇၇ ခုႎႀစ္ထိ ေဴမာက္ဦး႓မိႂႚ ေရႀးေဟာင္း သုေတသန ဌာနခၾဲတၾင္ ရခိုင္ ဴမန္မာ ပၸိတ္ အဴဖစ္ တာဝန္ ထမ္းေဆာင္ခဲ့သည္။ ယခုလက္ရႀိ ေဴမာက္ဦး ေရႀးေဟာင္း သုေတသန ဴပတိုက္႒ကီးသည္ ဆရာ႒ကီး စုေဆာင္း တည္ေဆာက္ခဲ့ေသာ ဴပတုိက္႒ကီး ဴဖစ္သည္။

၁၉၇၇ ခုႎႀစ္ မႀ ၁၉၈၃ ခုႎႀစ္ထိ ေဴမာက္ဦး႓မိႂႚ ေရႀးေဟာင္း သုေတသန ဌာနခၾဲတၾင္ အဳကံေပး ပုဂၢိႂလ္ အဴဖစ္ ဆက္လက္ တာဝန္ ထမ္းေဆာင္ခဲ့သည္။

၁၉၈၀ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၈၃ ခုႎႀစ္ထိ တူးေဖာ္ခဲ့ေသာ ရခိုင္ ေဝသာလီ႓မိႂႚေဟာင္း တူးေဖာ္မႁ လုပ္ငန္းတၾင္ ကိုယ္တိုင္ကိုယ္ကဵ ပၝဝင္ တူးေဖာ္ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။

ေဴမာက္ဦး႓မိႂႚ ဘုရားသမိုင္း (၁၃၀၁ ခုႎႀစ္ ပုံႎႀိပ္)၊ ဦးရာဇ္ ေတာင္ ဘုရား သမိုင္းကဵမ္း ဴပင္ဆင္ ဴဖည့္စၾက္ခဵက္ (ပံုႎိႀပ္) (၁၉၅၂ - ၅၃)၊ ရကၡိႂင္ အမဵိႂးသမီး သူရဲေကာင္း အတၫႂပတၨိ (၁၉၅၃ - ၅၄) (ပံုႎိႀပ္)၊ ရကၡိႂင္ ရာဇဝင္ သေသႆပကဵမ္း (၁၉၅၄ - ၅၅) ပံုႎႀိပ္၊ ဝသဲ ဘုရားသမိုင္း (ပံုႎႀိပ္)၊ ရႀင္သတ္ ဘုရားသမိုင္း (ပံုႎႀိပ္) မဵားအား ပံုႎႀိပ္ ထုတ္ေဝခဲ့သည္။ ရကၡိႂင္ ကဗဵာေပၝင္းခဵႂပ္၊ ရကၡိႂင္ ရာဇဝင္ ဘာသာဴပန္၊ ရကၡိႂင္ဒဂႆၝးမဵား (ဘာသာဴပန္)၊ ရကၡိႂင္ ဓာတ္ေတာ္ဘုရား ေစတီမဵားႎႀင့္ ေဴမာက္ဦး႓မိႂႚ တန္းခိုး႒ကီး ဘုရားမဵား၊ သမိုင္း ကဵမ္းစာမဵားကို ေရးသား ဴပႂစု႓ပီး ဘၸာေရး ဝန္႒ကီး ဆာဦးထၾန္းေအာင္ေကဵာ္ ထံတၾင္ အပ္ခဲ့သည္။

အံေတာ္သိမ္ ဘုရားသမိုင္းကဵမ္း၊ သဲထက္ ဘုရားသမိုင္း၊ ထီးေတာ္မိုး ဘုရားသမိုင္း၊ ေဘာင္းဒၾတ္နတ္ေတာင္ ဘုရားသမိုင္း၊ ေဝသာလီ ဘုရား႒ကီးသမိုင္း၊ သိမ္ေတာ္႒ကီး ဘုရားသမိုင္း၊ မဟာထီး ဘုရားသမိုင္း၊ ပၝးေတာ္ ဘုရားသမိုင္း၊ ဘုရားေပၞ ဘုရားသမိုင္း၊ သ႖စ္ေသာင္း ဘုရားသမိုင္း၊ မဂႆလာ ဓာတ္ေ႟ၿကူ ဘုရားသမိုင္းမဵားကို လကႆာ စကားေဴပ ေမာ္ကၾန္း စသည့္တုိႚဴဖင့္ ေရးသား ထုတ္ေဝခဲ့သည္။

ဓညဝတီ မဂၢင္း စာတည္း၊ အယ္ဒီတာ အဴဖစ္ တာဝန္ယူ ထုတ္ေဝခဲ့သည္။ ဓညဝတီ စာေစာင္၊ ဓညဝတီ မဂၢဇင္း၊ ရခိုင္တန္ေဆာင္ မဂၢဇင္း၊ မႎၩေလး ဴပည္သူႚဂဵာနယ္၊ ရန္ကုန္ မဂၢဇင္း၊ စံုေထာက္ မဂၢဇင္း၊ ယဥ္ေကဵးမႁ စာေစာင္၊ ရခိုင္ မဂၢဇင္း၊ စစ္ေတၾ ေကာလိပ္ မဂၢဇင္း၊ ရခိုင္ ဴပည္နယ္ စာေစာင္၊ ဝရာဇ္ေဴမ မဂၢဇင္းမဵားတၾင္ ဦးဦးသာထၾန္း၊ ဦးသူရိယ အစရႀိေသာ ကေလာင္ အမည္မဵားဴဖင့္ ေဆာင္းပၝးမဵား ေရးသားခဲ့သည္။

႓မိႂႚေစာင့္နတ္ ေဒဝတာဗလီ ပူေဇာ္ကဵမ္း၊ အဥၦန နိဒၝန္း ေဆးကဵမ္း၊ ရခုိင္စည္ ဴပႂလုပ္ပံုႎႀင့္ တီးကၾက္၊ တီးလုံးမဵား၊ ကဗဵာမဵား စုေပၝင္း စာတမ္း၊ ရခိုင္ ထိမ္းဴမားမဂႆလာ ပန္းတဵား တီးလံုး၊ တီးကၾက္ႎႀင့္ ဴပႂလုပ္ပံု အတိုင္းအတာ စာတမ္း၊ ရခိုင္ သတ္ပံု သတ္ႌၿန္းခၾဲထားဴခင္း အဓိပၯာယ္ထၾက္ပံု စာတမ္း၊ ရခိုင္ပလၾီ (႕ပီ) အမဵိႂးမဵိႂး ဴပႂလုပ္ပံု အတိုင္းအတာ စာတမ္း၊ သ႖ိႂင္ဒိုင္၊ ေကာက္ဦးဆၾမ္းတင္၊ ပုိးဝၝ၊ ဗုဒၭ ပူဇနိယ ဆီမီးခၾက္ အက၊ ေတးဴခင္းကဗဵာ စသည္တုိႚကုိ ေရးသား ဴပႂစုခဲ့သည္။

ဆင္ယင္ ထံုးဖၾဲႚမႁကဵမ္း (မူဳကမ္း)၊ ရခိုင္ ရာဇဝင္ (မူဳကမ္း)၊ ရခိုင္အကၡ ဆင္းသက္လာပံုကဵမ္း (မူဳကမ္း)၊ ရခိုင္ ေကဵာက္စာ ေပၝင္းခဵႂပ္ကဵမ္း (မူဳကမ္း)၊ ရခိုင္ဘုရင္ သမိုင္းကဵမ္း (မူဳကမ္း)၊ ရခိုင္သား ေဒၝင္းမာတင္ (မူဳကမ္း)၊ သ႖င္ဦးဴမဝၝကဵမ္း (မူဳကမ္း)၊ ရခိုင္မင္းသမီး ဧဴခင္း ရႀင္းလင္းခဵက္ (မူဳကမ္း)၊ ဗဵာလစာတမ္း (မူဳကမ္း)၊ ေကဵာက္ေတာ္႓မိႂႚ ေသလာဂီရီ ေမာပဗၱတ ေတာင္ေဴခရင္းမႀ ေတၾႚခဲ့ရေသာ ေကဵာက္ဆစ္လက္ရာမဵား သုေတသနဴပႂခဵက္ (မူဳကမ္း) စသည္တုိႚကို ေရးသား ဴပႂစုခဲ့သည္။

ဳသစေဳတးလဵႎိုင္ငံ အမဵိႂးသား တကၠသိုလ္ သုေတသီ PAMELA GUTMAN ၏ ANCIENT ARAKAN ကဵမ္း ဴပႂစုစဥ္တၾင္ လည္းေကာင္း၊ ဴပင္သစ္ႎိုင္ငံ၊ ပၝရီ႓မိႂႚမႀ ပၝေမာကၡ ေရာဖတ္ဆာဗ္ရ္ (BERNOT) အတၾက္ ရခိုင္ပံုဴပင္ လိပ္ကန္ဖာမ ဝတၪႂႎႀင့္ ကဵီးဴဖႃ႟ၾာ စာတမ္းမဵားကို လည္းေကာင္း၊ ဴပင္သစ္ႎိုင္ငံ ပၝေမာကၡ ဦးလႀသိန္း (ေခၞ) ဂၾဵန္န္အိုကဲလ္ဖိုႚ၏ ေစတီ အေဆာက္အအံုႎႀင့္ နန္း အေဆာက္အအံု စာတမ္းကို လည္းေကာင္း၊ အေမရိကန္ႎိုင္ငံ အာရႀေဖာင္ေဒးရႀင္း အတၾင္းေရးမႀႃး ေဒးဗစ္စတိမ္းဗာစ္၏ ေဝသာလီ ေကဵာက္႟ုပ္တု ဆင္းတုမဵား၏ ႎႀစ္ေပၝင္း ဳကာေညာင္းမႁအား တိုင္းတာမႁ စာတမ္းကို လည္းေကာင္း၊ ဂဵပန္ႎိုင္ငံ ပၝေမာကၡ အိုႎို တိုရ႟ူႎႀင့္ ရခိုင္ စကားေဴပာ ေလယူေလသိမ္း အသံထၾက္ပုံ စာတမ္းႎႀင့္ ေဘာင္းဒၾတ္ အရပ္တၾင္ ရႀိေသာ ဒတ္ခဵ္ ေကာင္ဆယ္လာ အေဆာက္အအံု ပံုစံႎႀင့္ ကူးသန္း ေရာင္းဝယ္ခဲ့ပုံ စာတမ္းကို လည္းေကာင္း ေရးသား ဴပႂစုရာတၾင္ ကူညီခဲ့သည္။

ႎိုင္ငံေတာ္ အစိုးရ ယဥ္ေကဵးမႁ ဌာနႎႀင့္ အဴခား ပုဂၢိႂလ္တုိႛကိုလည္း ဆရာ႒ကီးသည္ ကူညီေပးခဲ့သည္။ ဦးမင္းႎိုင္၏ ဴပည္ေထာင္စု အကပေဒသာ စာအုပ္ (၁၉၅၉)၊ ရခိုင္ တိုင္းရင္းသား လူမဵိႂး ဴဖစ္စဥ္ႎႀင့္ ဓေလ့ထံုးစံမဵား စာအုပ္၊ တိုင္းရင္းသား ယဥ္ေကဵးမႁ ႟ိုးရာ ဓေလ့ထံုးစံမဵား၊ ရခိုင္ဴပည္နယ္ ဘၸာတိုက္႒ကီးမဵားကဵမ္း၊ ရခိုင္႟ိုးရာ စည္ေတာ္ႎႀင့္ တူရိယာ တီးကၾက္မဵား စာတမ္း၊ ဴမန္မာ ေဝၝဟာရ အဘိဓာန္ကဵမ္း ဴပႂစုစဥ္ ေဝၝဟာရ စာလံုးမဵား ဴပႂစု႓ပီး ေပးပုိႚဴခင္း၊ ရခိုင္ ေဝၝဟာရ အဘိဓာန္ ဴပႂစုစဥ္ ေဝၝဟာရ စာလံုးမဵားႎႀင့္ အဓိပၯၝယ္ ဖၾင့္ဆိုခဵက္၊ ကဵမ္း ကိုးကားခဵက္မဵား စာအုပ္ ဴပႂစုဴခင္း၊ ၁၉၇၆ - ၇၇ ခု ရခိုင္ဴပည္နယ္ေနႚ၊ ရခိုင္ဴပည္နယ္၊ တံဆိပ္၊ ရခိုင္႟ိုးရာ ကဵား/မ ဝတ္စံု စာတမ္း၊ ရခိုင္ဴပည္နယ္ ဴဖစ္စဥ္သမိုင္း၊ ေဴမာက္ဦးလမ္းႌၿန္ စသည္တိုႚကို ပၝဝင္ ကူညီ ေရးသား ဴပႂစုခဲ့သည္။

အထက္တန္း ပညာ ဦးစီးဌာန ႌၿန္ခဵႂပ္ (ဴငိမ္း) ပၝေမာကၡ ဦးစံသာေအာင္ အတၾက္လည္း ၁၉၇၂ ခု အဘိဓမၳာ ေကာက္ႎုတ္ခဵက္ ပုရပိုက္ကို မိုက္ခ႟ိုဖလင္ ႟ိုက္ႎႀိပ္ရန္ အတၾက္ လည္းေကာင္း၊ ဂဝိကၸ ပၝသဏကဵမ္း ေပမူကို မိုက္ခ႟ိုဖလင္ ႟ိုက္ႎိုင္ရန္ လည္းေကာင္း၊ လ႖ိႂဝႀက္ေကဵာက္စာ ဂဏန္းေရးနည္း ေပမူကုိ မုိက္က႟ိုဖလင္ ႟ုိက္ရန္ လည္းေကာင္း၊ ေအဒီ ၆ ရာစုႎႀင့္ ယင္းမတုိင္မီက ရခုိင္ဴပည္နယ္သုံး အကၡရာစာအုပ္ ဴပႂစုရာတၾင္ လည္းေကာင္း၊ အနႎၬစဴႎၬား ၈ ရာစု ရခုိင္ ေဝသာလီ စာအုပ္ ဴပႂစုရာတၾင္ လည္းေကာင္း၊ ရခုိင္ဒဂႆၝးမဵား သမိုင္း ဴပႂစုရာတၾင္ လည္းေကာင္း၊ ဗုဒၭ အႎုပညာ (Buddhist Art of Ancient Arakan) စာအုပ္ဴပႂစုရာတၾင္ လည္းေကာင္း ပၝဝင္ ကူညီခဲ့သည္။

၁၉၅၉ ခုႎႀစ္မႀာ ဴမန္မာ့ အသံ ေရဒီယုိမႀ ရခုိင္အသံကုိ အစဆုံး အသံလၿင့္ခဲ့သည္။ တိမ္ဴမႂပ္ ေပဵာက္ကၾယ္ သၾားခဲ့႓ပီ ဴဖစ္ေသာ ရခုိင္ယဥ္ေကဵးမႁ အေမၾအႎႀစ္၊ ရခုိင္သမိုင္း၊ ရခုိင့္စာေပ၊ ရခုိင့္႟ုိးရာ ဓေလ့ ထုံးတမ္းစဥ္လာမဵားအား ကမာၲက သိေအာင္ ရႀာေဖၾစုေဆာင္း ေလ့လာ ေဖာ္ထုတ္ခဲ့သည္။ ထိန္းသိမ္း ေစာင့္ေရႀာက္ခဲ့သည္။ ရခုိင္သူ၊ ရခုိင္သားမဵားကုိလည္း ရခုိင့္ယဥ္ေကဵးမႁ အေမၾအႎႀစ္၊ ရခုိင့္သမုိင္း၊ ရခုိင့္စာေပ၊ ရခုိင့္႟ိုးရာ ဓေလ့ထုံးတမ္းစဥ္လာ ေဖာ္ထုတ္ ထိန္းသိမ္း ကာကၾယ္ ေစာင့္ေရႀာက္ရန္လည္း အ႓မဲ ေဆာ္ဳသခဲ့သည္။

ဆရာ႒ကီး သည္ ရခုိင့္ ယဥ္ေကဵးမႁ အေမၾအႎႀစ္၊ ရခုိင့္သမုိင္း၊ ရခုိင္စာေပ၊ ရခုိင့္႟ုိးရာ ထုံးထမ္းစဥ္လာမဵားကုိ ေဖာ္ထုတ္ခဲ့ေသာ ဖခင္႒ကီး ဴဖစ္သည္။

ဆရာ႒ကီးသည္ ရခုိင္ ဒီမုိကေရစီ ရရႀိေရး၊ တုိင္းရင္းသားမဵား တန္းတူ အခၾင့္အေရး ရရႀိေရး အတၾက္လည္း စၾမ္းစၾမ္းတမံ ေရႀႚတန္းမႀ ဦးေဆာင္ဦး႟ၾက္ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။ ရခုိင္ ဒီမုိကေရစီ အဖၾဲႚခဵႂပ္တၾင္ နာယက႒ကီး အဴဖစ္ ထမ္းေဆာင္ခဲ့႓ပီး ေကဵာက္ေတာ္႓မိႂႚ မဲဆႎၬနယ္ အမႀတ္ (၁) တၾင္ ဴပည္သူႚ လၿတ္ေတာ္ ကုိယ္စားလႀယ္ေလာင္း တဦးလည္း ဴဖစ္သည္။ ဆရာ႒ကီးသည္ ရခုိင္ ဒီမုိကေရစီ အဖၾဲႚခဵႂပ္၏ စည္း႟ုံးေရး ခရီးစဥ္ အဴဖစ္ အနယ္နယ္ အရပ္ရပ္သုိႚ မဲဆၾယ္ တရားေဟာ ထၾက္စဥ္ မင္းဴပား႓မိႂႚနယ္၊ ဴပားေခဵာင္း ေကဵး႟ၾာ မဲဆၾယ္ တရားေဟာပၾဲတၾင္ တရားေဟာ ေနစဥ္ ဖမ္းဆီးခံရ႓ပီး ေထာင္သၾင္း အကဵဥ္းခဵ ခံခဲ့ရသည္။

ဆရာ႒ကီးအား အမဵႂိးသားေရး တရားေဟာသည္ စသည္ဴဖင့္ အမဵႂိးမဵႂိး စၾဲခဵက္တင္႓ပီး ဖမ္းဆီးခဲ့ဴခင္း ဴဖစ္သည္။ နဝတ/ နအဖ စစ္အစုိးရ၏ တုိင္းဴပည္အေပၞ မတရား ေစာ္ကားမႁမဵားကုိ ဆရာ႒ကီး၏ အခဵက္ကဵကဵ ေဝဖန္ ေဟာေဴပာမႁမဵားေဳကာင့္ နဝတ/ နအဖ စစ္ဝၝဒီမဵား၊ ဗမာ လူမဵႂိး႒ကီး ဝၝဒီမဵားအား အနာေပၞ တုတ္ကဵသကဲ့သုိႚ ဆတ္ဆတ္ထိ မခံမရပ္ႎုိင္ ဴဖစ္ခဲ့ရသည္။

ထုိႚေဳကာင့္ ဆရာ႒ကီးအား အ႓ငိႂးထားကာ မတရား ဖမ္းဆီးခဲ့ဴခင္း ဴဖစ္႓ပီး ေထာင္ဒဏ္ ၃ ႎႀစ္ အဴပစ္ေပးကာ စစ္ေတၾေထာင္တၾင္ အကဵဥ္းခဵ ထားခဲ့သည္။ ေထာင္ကဵ႓ပီး ၅ လ အဳကာ ၁၉၉၀ ဳသဂုတ္ ၁၄ တၾင္ ကၾယ္လၾန္ခဲ့သည္။ (ေထာင္ထဲတၾင္ နဝတ/ နအဖ စစ္ဝၝဒီမဵားက ဆရာ႒ကီးအား ထမင္းေကၾဵးရာတၾင္ စိန္ အစ ရႀိေသာ အဆိပ္ပၝသည့္ အစားအစာမဵားအား ေနႚစဥ္လုိလုိ အနည္းငယ္ ထည့္ေကၾဵး လုပ္ဳကံခဲ့သည္ဟု ရခိုင္ အမဵိႂးသားမဵားက ယံုဳကည္ေနဳကသည္။)။ သိုႚေသာ္လည္း နဝတ/ နအဖ စစ္ဝၝဒီမဵားက ဆရာ႒ကီး ေသဆုံးရဴခင္းသည္ ဦးေခၝင္းတၾင္ ေသၾးမတိတ္သည့္ ေရာဂၝ (Cerebral Haemorrhage) ဴဖင့္ အကဵဥ္းေထာင္ ေဆး႟ုံတၾင္ ေသဆုံးခဲ့ရဴခင္း ဴဖစ္ေဳကာင္း The Truth အမည္ရႀိ ေဆာင္းပၝးမဵားကို လုပ္ဳကံ ဖန္တီး ေရးသားခဲ့သည္။

ဆရာ႒ကီး၏ အေလာင္းကို သူ၏ဇာတိ ခဵက္႒ကၾီ ေဴမာက္ဦး႓မိႂႚသိုႚ ယူေဆာင္လာခဲ့႓ပီး ဆရာ႒ကီး အလၾန္ တန္ဖိုးထားခဲ့ေသာ ရန္ေအာင္ေဇယဵ (ေခၞ ) သ႖စ္ေသာင္း ပုထိုးေတာ္႒ကီး ဘုရားရိပ္တၾင္ ေဴမဴမၟႂပ္ သ႓ဂႇႂဟ္ခဲ့သည္။