မႀတ္တမ္းမႀတ္ရာ လုပ္ေဆာင္မႁ
ကုိလုိနီေခတ္ မႀတ္တမ္းမႀတ္ရာမဵား
အထက္တဆင့္ဴမင့္တဲ့႓ဗိတိသ႖ နယ္ခဵဲႚ လက္ေအာက္ ကေန ဴမန္မာ့ လၾတ္လပ္ေရး ဴပန္လည္ ရရႀိေအာင္ ႒ကိႂးစား ေဆာင္႟ၾက္ ခဲ့တဲ့ လႀႃပ္ရႀားမႁ မႀတ္တမ္း မႀတ္ရာေတၾနဲႚ ႓ဗိတိသ႖ ကုိလုိနီေခတ္က ဴမန္မာႎိုင္ငံနဲႚ ဴပည္သူလူထု အေဴခအေနနဲႚ ပတ္သက္တဲ့ မႀတ္တမ္း မႀတ္ရာေတၾကို လက္လႀမ္း မီႀသေလာက္ စုစည္း တင္ဴပ ထားတာ ဴဖစ္ပၝတယ္
ဖိနပ္ ဴပႍနာ
၂၀၀၀ ခုႎႀစ္ တတိယ အ႒ကိမ္ထုတ္ တကၠသိုလ္မဵား သမိုင္း သုေတသန ဌာန၊ ဂဵီအီးစီ (ပညာေရး) သမဝၝယမ အသင္းက ထုတ္ေဝတဲ့ ဴမဟန္ရဲႚ 'ကိုလုိနီေခတ္ ဴမန္မာ့ သမိုင္း အဘိဓာန္' ကေန "ဖိနပ္ ဴပႍနာ" ကုိ ဴပန္လည္ ကူးယူ ေဖာ္ဴပတာ ဴဖစ္ပၝတယ္
အ႓ပီးသတ္ လၾတ္လပ္ေရး တုိက္ပၾဲ
". . . ဤေဆာင္းပၝးကုိ ေရးသားဴခင္းမႀာ အနာဂတ္ကုိ စုိးပုိင္သည့္ မဵႂိးဆက္သစ္ကုိ လက္ဆင့္ကမ္းဴခင္းသာ ဴဖစ္သည္။ က႗န္ေတာ္တုိႛ လူငယ္ဘဝက ဴဖတ္သန္းခဲ့ရေသာ အေတၾႚအဳကံႂမဵားကုိ အရႀိအတုိင္း သိရႀိ႓ပီး မႀတ္သား သင္ခန္းစာ ယူႎုိင္ဳကရန္ ဴဖစ္သည္။ . . . " . . . [ခဵင္းတၾင္း မဂၢဇင္း၊ အမႀတ္ (၂၆)၊ ေမလ၊ ၂၀၀၈ ထုတ္ကေန အ႓ပီးသတ္ လၾတ္လပ္ေရး ႒ကိႂးပမ္းမႁ႒ကီးမႀာ ကိုယ္တုိင္ကိုယ္ကဵ ကၸစုံတၾင္ ပၝဝင္ခဲ့သူ ကုိသန္း (ဳကည့္ဴမင္တုိင္) ရဲႚ "အ႓ပီးသတ္ လၾတ္လပ္ေရး တုိက္ပၾဲ" မႀ]
ကုိလုိနီေခတ္ ဴမန္မာရက္စၾဲ သမုိင္း ၁၈၈၆ - ၁၉၄၂
'အိႎၬိယဘုရင္ ခံခဵႂပ္ ေလာ့ဒ္ဖရင္ (Lord Dufferin) က အထက္ ဴမန္မာႎုိင္ငံကုိ ဴဗိတိသ႖ အင္ပၝယာ အတၾင္း သၾတ္သၾင္း ေဳကာင္း ေဳကညာလိုက္တဲ့ ၁ ဇန္နဝၝရီ ၁၈၈၆' ကေန 'ဂဵပန္ အမႀတ္ ၂၁၅ ေဴခလဵင္ တပ္မ႒ကီးႎႀင့္ ဗမာ့ လၾတ္လပ္ေရး တပ္မေတာ္တိုႛ နံနက္ ၁၀ နာရီတၾင္ ရန္ကုန္႓မိႂႚကို သိမ္းပိုက္တဲ့ ၈ မတ္ ၁၉၄၂' ေနႛအထိ ရက္စၾဲ မႀတ္တမ္းေတၾကို စုစည္း တင္ဴပထားတဲ့ ဦးေကဵာ္႓ငိမ္း၊ ႌၿၾန္ဳကားေရးမႀႃး သမုိင္း သုေတသန ဦးစီးဌာနရဲႚ "ကုိလုိနီေခတ္ ဴမန္မာရက္စၾဲ သမုိင္း ၁၈၈၆ - ၁၉၄၂" စာအုပ္ ဴဖစ္ပၝတယ္။ စာမဵက္ႎႀာ ၂၁၁ - အ႟ၾယ္အစား 489.3 kB - ဖိုင္အမဵႂိးအစား application/pdf
ဂဵပန္ေခတ္ ရက္စၾဲသမုိင္း (၈ မတ္ ၁၉၄၂ - ၃ ေမ ၁၉၄၅)
'ဂဵပန္ အမႀတ္ ၂၁၅ ေဴခလဵင္ တပ္မ႒ကီးႎႀင့္ ဗမာ့ လၾတ္လပ္ေရး တပ္မေတာ္တိုႛ နံနက္ ၁၀ နာရီတၾင္ ရန္ကုန္႓မိႂႚကို သိမ္းပိုက္တဲ့ ၈ မတ္ ၁၉၄၂' ကေန '႓ဗိတိသ႖ အမႀတ္ ၂၆ အိႎၬိယ တပ္မမႀ တပ္မဟာသည္ ညအခဵိန္တၾင္ လႁိင္ဴမစ္ကုိ ဴဖတ္ကာ ရန္ကုန္ သေဘႆာဆိပ္သုိႛ ဝင္ေရာက္လာတဲ့ ၃ ေမ ၁၉၄၅' ရက္ေနႛ အထိကို ရက္စၾဲ မႀတ္တမ္း ဴပႂစု တင္ဴပထားတဲ့ ဦးေကဵာ္႓ငိမ္း၊ ႌၿန္ဳကားေရးမႀႃး၊ တကၠသုိလ္မဵား သမုိင္း သုေတသန ဦးစီးဌာနရဲႚ "ဂဵပန္ေခတ္ ရက္စၾဲသမုိင္း (၈ မတ္ ၁၉၄၂ - ၃ ေမ ၁၉၄၅)" စာအုပ္ ဴဖစ္ပၝတယ္။ စာမဵက္ႎႀာ ၈၃ - အ႟ၾယ္အစား 398.4 kB - ဖိုင္အမဵႂိးအစား application/pdf
လၾတ္လပ္ေရး ႒ကိႂးပမ္းမႁ ရက္စၾဲသမုိင္း (၃ ေမ ၁၉၄၅ မႀ ၄ ဇန္နဝၝရီ ၁၉၄၈)
'႓ဗိတိသ႖ အမႀတ္ ၂၆ အိႎၬိယ တပ္မမႀ တပ္မဟာသည္ ညအခဵိန္တၾင္ လႁိင္ဴမစ္ကုိ ဴဖတ္ကာ ရန္ကုန္ သေဘႆာဆိပ္သုိႛ ဝင္ေရာက္လာတဲ့ ၃ ေမ ၁၉၄၅' ကေန 'ဴမန္မာႎုိင္ငံ လၾတ္လပ္ေရး ေဳကညာသည့္ အခမ္းအနားကုိ အတၾင္းဝန္မဵား႟ုံး (ယခု ဝန္႒ကီးမဵား႟ုံး) အတၾင္းရိႀ လၿတ္ေတာ္ အေဆာက္အအုံ ေရႀႚတၾင္ ကဵင္းပခဲ့တဲ့ ၄ ဇန္နဝၝရီ ၁၉၄၈' ရက္ေနႛ အထိ ေနာက္ဆံုး ဴမန္မာ့ လၾတ္လပ္ေရး ႒ကိႂးပမ္းမႁေတၾကို မႀတ္တမ္းဴပႂ စုစည္းထားတဲ့ ဦးေကဵာ္႓ငိမ္း၊ ႌၿန္ဳကားေရးမႀႃး၊ တကၠသုိလ္မဵား သမုိင္း သုေတသန ဦးစီးဌာနရဲႚ "လၾတ္လပ္ေရး ႒ကိႂးပမ္းမႁ ရက္စၾဲသမုိင္း (၃ ေမ ၁၉၄၅ မႀ ၄ ဇန္နဝၝရီ ၁၉၄၈)" စာအုပ္ ဴဖစ္ပၝတယ္။ စာမဵက္ႎႀာ ၇၇ - အ႟ၾယ္အစား 401.9 kB - ဖိုင္အမဵႂိးအစား application/pdf
အ႓ပီးသတ္ လၾတ္လပ္ေရး တိုက္ပၾဲ၏ ပံုရိပ္မဵား
". . . သိုႛေသာ္ (Struggle) ဟူသမ႖တၾင္ ပၝဝင္သည္က ဘက္တဖက္တည္း မဟုတ္။ ဘက္ႎႀစ္ဖက္ ရႀိသည္။ က႗န္ေတာ္တုိႛက ေသခဵင္ေအာင္ ႓ငိမ္းခဵမ္းစၾာ တိုက္ပၾဲဝင္ လိုေသာ္လည္း ႓ဗိတိသ႖တိုႛက နယ္ခဵဲႚ ပံုစံဴဖင့္ လက္နက္ဴဖင့္ ဖိႎႀိပ္လ႖င္ ႓ငိမ္းခဵမ္းစၾာ တိုင္ပၾဲဝင္လိုႛ ရခဵင္မႀ ရမည္။ ရခိုင္ႎႀင့္ အထက္ ဴမန္မာဴပည္တၾင္ စစ္ယူနီေဖာင္း ဝတ္ထားေသာ အဂႆလိပ္ အုပ္ခဵႂပ္ေရး အရာရႀိမဵားက ဴပည္သူႛ လႁပ္ရႀားမႁ ေခၝင္းမဵားကို ရက္စက္စၾာ ဖိႎႀိပ္ သတ္ဴဖတ္ လက္စား ေခဵေနဳကသည္ကို ေတၾႚေနရ႓ပီး စိတ္မခဵရသဴဖင့္ လိုရမယ္ရ လက္နက္ အခဵိႂႚ ဝႀက္ထားသည္ကို . . . " . . . [အ႓ပီးသတ္ ဴမန္မာ့ လၾတ္လပ္ေရး တိုက္ပၾဲမႀာ ကိုယ္တိုင္ ပၝဝင္ ေတၾႚဳကံႂ ခဲ့ရတာေတၾကို ေရးသားထားတဲ့ ကိုသန္း (ဳကည့္ဴမင္တိုင္) ရဲႚ "အ႓ပီးသတ္ လၾတ္လပ္ေရး တိုက္ပၾဲ၏ ပံုရိပ္မဵား" ကို ခဵင္းတၾင္း မဂၢဇင္း၊ အမႀတ္ (၂၅)၊ မတ္လ၊ ၂၀၀၈ ကေန ဴပန္လည္ ကူးယူ ေဖာ္ဴပတာ ဴဖစ္ပၝတယ္။]
ညီလာခံတၾင္ ပုဆိုးက႗တ္ကဵသည့္ ဥကၠႉ႒ကီး
". . . ဆိုရႀယ္လစ္ ပၝတီထဲက တပ္ထဲ ဴပန္မဝင္ရေသးတဲ့ ရဲမက္ေဟာင္းေတၾက စင္႓ပိႂင္ ရဲေဘာ္ေဟာင္းဖၾဲႚဖိုႛ ေဴပာလာဳကတယ္။ ဦးဗေဆၾတိုႛ၊ ဦးလႀေမာင္တိုႛက ရႀင္းလင္း ေဖဵာင္းဖဵ ဳကေပမဲ့ သိပ္နားမဝင္ဳကဘူး။ ေဴပာမရလည္း မင္းတိုႛ ဗိုလ္ခဵႂပ္ ေအာင္ဆန္း သၾားေဴပာဳကလိုႛ ေဴပာလိုက္တယ္။ ဒီကိစၤ ဗိုလ္ေအာင္႒ကီးက ပိုသိမယ္ ထင္တယ္။ ကဵယ္ကဵယ္ဴပန္ႛဴပန္ႛ မလုပ္ႎိုင္ဳကပၝဘူး။ အနီးအနားရႀိ ဗိုလ္ေမာင္ေမာင္ (ေကဵာက္ဆည္)၊ ဗိုလ္တင္ေအး၊ ဗိုလ္ေမာင္ေမာင္ (ကုလား) နဲႛ ပဥၤမပတ္ ဗိုလ္သင္တန္း မဆင္းလုိက္ရတဲ့ ေညာင္ဦးက ဟာမစ္ (ေခၞ) သၾားေခၝ သိန္းေမာင္တိုႛ တာဝၝလိန္း သၾားဳကတယ္။ တာဝၝလိန္း ဗိုလ္ခဵႂပ္ ေနအိမ္ေရာက္ေတာ့ ဘာကိစၤလဲလိုႛ ဗိုလ္ခဵႂပ္က ေမးတယ္။ ဴပည္သူႛ ရဲေဘာ္ တပ္ဖၾဲႚထဲ မပၝေသးတဲ့ ရဲေဘာ္ေဟာင္းေတၾကုိ 'ရဲေဘာ္ေဟာင္း အစည္းအ႟ံုး' ဖၾဲႚခၾင့္ေပးဖိုႛ ဗိုလ္ခဵႂပ္ကို လာေရာက္ တင္ဴပတာပၝလိုႛ ေဴပာတယ္။ အဲဒီေတာ့ ဗိုလ္ခဵႂပ္က 'မင္းတိုႛက ဘာေကာင္ေတၾလဲ၊ အလုပ္ပိုေတၾ လာလုပ္ မေနနဲႛ၊ ခုခဵက္ခဵင္း ထၾက္သၾားဳက' လိုႛ ႎႀင္ထုတ္တယ္၊ . . . " . . . [ခဵင္းတၾင္း မဂၢဇင္း၊ အမႀတ္(၂၉)၊ ဳသဂုတ္လ၊ ၂ဝဝ၈ မႀ ကိုသန္း (ဳကည့္ဴမင္တုိင္) ရဲႚ "ညီလာခံတၾင္ ပုဆိုးက႗တ္ကဵသည့္ ဥကၠႉ႒ကီး" သမိုင္း ေဆာင္းပၝးကို ဴပန္လည္ ကူးယူ ေဖာ္ဴပတာ ဴဖစ္ပၝတယ္။]
ေဴမေအာက္ေတာ္လႀန္ေရး အေဳကာင္း တေစ့တေစာင္း အရာရာႎႀင့္ အေဳကာင္းေဳကာင္း
". . . ေခတ္အဆက္ဆက္ အပၾဲပၾဲ ႎၿဲလာခဲ့႓ပီးမႀ သည္တပၾဲတၾင္ ခံလုိက္ရဴခင္း အတၾက္ မိမိကိုယ္ကို ခၾင့္မလၿတ္ႎုိင္ဘဲ ရႀိခဲ့သည္။ က႗န္ေတာ္တိုႛသာ အာဏာ ရႀိမေနလ႖င္ (ဖဆပလ အဖၾဲႚခဵႂပ္ကို ဆိုလိုဴခင္း ဴဖစ္သည္) သည္တပၾဲ အ႒ကီးအကဵယ္ ကၾဲမည္။ က႗န္ေတာ္တိုႛ ဘယ္လုိပဲ ခံရခံရ အေရးမ႒ကီး။ ဥကၠႉ သခင္ႎုပင္ က႗န္ေတာ္တိုႛ အ႟ႁပ္ထဲ ပၝေနမည္။ ေကဵာ္မေကာင္း ဳကားမေကာင္း ဴဖစ္မည္။ ယင္းႎႀင့္ တဆက္တည္း က႗န္ေတာ္တိုႛပၝ အ႒ကီးအကဵယ္ သိကၡာကဵမည္။ အရႀက္ကၾဲမည္။ အမႁိက္ကစ ဴပာသာဒ္ မီးေလာင္မည္။ . . . " . . . [စတုိင္သစ္ မဂၢဇင္း၊ အမႀတ္ (၁၃၅)၊ ေအာက္တုိဘာလ၊ ၂၀၀၄ ထုတ္ကေန ကိုသန္း (ဳကည့္ဴမင္တုိင္) ရဲႚ "ေဴမေအာက္ေတာ္လႀန္ေရး အေဳကာင္း တေစ့တေစာင္း အရာရာႎႀင့္ အေဳကာင္းေဳကာင္း " ကို ဴပန္ကူးယူ ေဖာ္ဴပလိုက္တာ ဴဖစ္ပၝတယ္။]