ေခဵာက္ေရနံေဴမ သပိတ္ (၁၉၃၈)
၂၀၀၀ ခုႎႀစ္ တတိယ အ႒ကိမ္ထုတ္ တကၠသိုလ္မဵား သမိုင္း သုေတသန ဌာန၊ ဂဵီအီးစီ (ပညာေရး) သမဝၝယမ အသင္းက ထုတ္ေဝတဲ့ ဴမဟန္ရဲႚ 'ကိုလုိနီေခတ္ ဴမန္မာ့ သမိုင္း အဘိဓာန္' မႀ "ေခဵာက္ေရနံေဴမ သပိတ္ (၁၉၃၈)" ကုိ ဴပန္လည္ ကူးယူ ေဖာ္ဴပတာ ဴဖစ္ပၝတယ္။
ေခဵာက္ေရနံေဴမ သပိတ္ (၁၉၃၈)
ေခဵာက္ေရနံေဴမ သပိတ္သည္ ၁၉၃၈ ခုႎႀစ္၊ ဇန္နဝၝရီလ ၈ ရက္ေနႚတၾင္ စတင္ ဴဖစ္ပၾားသည္။ ေခဵာက္႓မိႂႚမႀ စတင္ ဴဖစ္ပၾား ေသာေဳကာင့္ ေခဵာက္ေရနံေဴမ သပိတ္ဟု ထင္ရႀားသည္။ သပိတ္ စတင္ ဴဖစ္ေပၞသည့္ လတ္တေလာ အေဳကာင္းမႀာ ဘီအုိစီ ကုမၯဏီမႀ စက္ဴပင္ ဆရာ သခင္ ခင္ ခၾင့္ယူသည့္ ကိစၤ ဴဖစ္သည္။ တုိႚဗမာ အစည္းအ႟ုံး၏ ႌၿန္ဳကားခဵက္ အရ ေရနံေခဵာင္းႎႀင့္ ေခဵာက္ အလုပ္သမား အစည္းအ႟ုံး အလုပ္အမႁေဆာင္ အစည္းအေဝးသုိႚ တက္ေရာက္ရန္ ကိစၤ ရႀိ၍ သခင္ ခင္ ေရႀာင္တခၾင္ ခၾင့္ႎႀစ္ရက္ ေတာင္းသည္။ ကုမၯဏီ မန္ေနဂဵာက ခၾင့္ တရက္သာ ေပးသည္။ သုိႚေသာ္ သခင္ ခင္က ခၾင့္ ႎႀစ္ရက္ ခံစား႓ပီး ၁၉၃၈ ခုႎႀစ္ ဇန္နဝၝရီလ ၈ ရက္ေနႚတၾင္ အလုပ္ ဴပန္ဝင္သည္။ ခၾင့္ တရက္ေပး ေသာ္လည္း ႎႀစ္ရက္ ခံစား ခဲ့သည့္ အတၾက္ ၁၅ ရက္ အလုပ္ မဆင္းရန္ မန္ေနဂဵာက သခင္ ခင္အား အဴပစ္ ေပးသည္။ ထုိစဥ္က ေရနံေဴမ လုပ္သား တုိႚမႀာ အ႓မဲတမ္း လုပ္သားမဵား မဟုတ္ဘဲ ေနႚစား လရႀင္းဴဖင့္ လုပ္ရ သူမဵား ဴဖစ္သည္။ ေရႀာင္တခၾင္ ခၾင့္ အတၾက္လည္း လုပ္ခ မရေပ။ ထုိသုိႚ ေနႚစား လရႀင္း လုပ္သား တဦးကုိ ၁၅ ရက္ အလုပ္ မဆင္းရန္ အဴပစ္ ေပးဴခင္းသည္ မဵားလၾန္သည္။ ဖိႎႀိပ္ ခဵႂပ္ခဵယ္ လၾန္းသည္ဟု အလုပ္သမား ထုက ယူဆသည့္ အတၾက္ မေကဵမနပ္ ဴဖစ္႓ပီး ထုိေနႚ တၾင္ပင္ သပိတ္ ေမႀာက္လုိက္ ဳကေတာ့သည္။ သုိႚေသာ္ အေဴခခံ အေဳကာင္းရင္း မႀာမူ နယ္ခဵဲႚ အရင္းရႀင္ စနစ္ေဳကာင့္ ေရနံ လုပ္သားထု ခံစား ေနရေသာ အေထၾေထၾ မေကဵနပ္မႁႎႀင့္ မဵႂိးခဵစ္စိတ္ တုိႚေဳကာင့္ ဴဖစ္သည္။
လုပ္အားခ နည္းေသာ္လည္း (ထုိစဥ္က ေရနံ လုပ္သား တဦး၏ တေနႚ လုပ္အားခမႀာ ၁ ကဵပ္ ၅၀ ဴပားမႀ ၂ ကဵပ္ မ႖သာ ဴဖစ္သည္။) အလုပ္ခဵိန္ မဵားဴခင္း၊ ဘဝ အာမခံခဵက္ မရႀိဴခင္း၊ လုပ္ငန္းခၾင္ သာယာမႁ မရႀိဴခင္း၊ ေနအိမ္ တန္းလဵား မဵားမႀာ ကဵဥ္းေဴမာင္း၍ ကဵန္းမာေရးႎႀင့္ မညီႌၾတ္ဴခင္း၊ အလုပ္သမား တုိႚ၏ သက္သာ ေခဵာင္ခဵိေရးႎႀင့္ ကဵန္းမာေရး အတၾက္ ေဆာင္႟ၾက္ေပးဴခင္း စသည္ တိုႚမႀာ အလုပ္သမား ထု၏ အေထၾေထၾ မေကဵနပ္ မႁမဵား ဴဖစ္သည္။ ထုိအခဵိန္သည္ တိုႚဗမာ အစည္းအ႟ုံး၏ စည္း႟ုံး လႁႚံေဆာ္မႁေဳကာင့္ အလုပ္သမား ထုသည္ မဵႂိးခဵစ္ စိတ္မဵား ပုိ၍ ႎုိးဳကား တက္႔က လာသည္ ႎႀင့္အမ႖ အရင္းရႀင္ နယ္ခဵဲႚ ေတာ္လႀန္ေရး စိတ္ဓာတ္မဵား တုိးပၾား လာခဵိန္လည္း ဴဖစ္သည္။ ထုိသုိႚေသာ အေထၾေထၾ မေကဵနပ္ မႁမဵားမႀ ရေသာ ဘဝေပး အသိႎႀင့္ ႎုိင္ငံေရး ႎုိးဳကားမႁတုိႚ ေပၝင္းစပ္ လုိက္ေသာ အခၝ နယ္ခဵဲႚအရင္းရႀင္ ဆန္ႚကဵင္ေရး အုံ႔က ေပၝက္ကၾဲမႁ႒ကီး ေပၞေပၝက္ လာရ ေတာ့သည္။
ယင္း သပိတ္တၾင္ ေရနံ လုပ္သားႎႀင့္ ဘီအုိစီ စာေရး ဝန္ထမ္း မဵားလည္း ပၝဝင္ ဳကသည္။ သပိတ္သည္ ေခဵာက္မႀ တဆင့္ ေရနံခဵပ္၊ လမ္း႟ၾာ၊ ေရနံေခဵာင္း အထိ ကူးစက္ သၾားသည္။ နယ္ခဵဲႚ အရင္းရႀင္ အစုိးရႎႀင့္ ကုမၯဏီ တုိႚကလည္း နည္းမဵႂိးစုံဴဖင့္ သပိတ္ကုိ ႓ဖိႂခၾဲရန္ ႒ကိႂးစား ဳကသည္။ သပိတ္ သမားမဵားကုိ ဖမ္းဆီးဴခင္း၊ ဒဏ္ခတ္ဴခင္း၊ ေထာင္ခဵဴခင္း၊ အလုပ္ဴဖႂတ္ဴခင္း၊ ေနအိမ္ တန္းလဵား မဵားမႀ ႎႀင္ထုတ္ဴခင္း နည္းမဵားကုိ သုံးသည္။ ေဒၝက္တာ ဘေမာ္၏ ႌၾန္ႚေပၝင္း အစုိးရ ကလည္း စုံစမ္းေရး ေကာ္မတီ ဖၾဲႚ၍ ေဆာင္႟ၾက္ ေစသည္။ သုိႚေသာ္ ယင္း ေကာ္မတီတၾင္ ဘုရင္ခံ၏ အလုိကဵ ပုဂၢႂိလ္ မဵားသာ ပၝဝင္႓ပီး ဴပႍနာကုိ ေဴပလည္ေအာင္ ေဴဖရႀင္း ေပးႎုိင္သည့္ အာဏာလည္း မရႀိ၍ ဘာမ႖ မတတ္ ႎုိင္ေခဵ။ ထုိႚေဳကာင့္ ေခဵာက္ေရနံေဴမ သပိတ္မႀာ တဴဖည္းဴဖည္းဴဖင့္ ေရရႀည္ သပိတ္ အသၾင္သုိႚ ကူးေဴပာင္း သၾားသည္။ သပိတ္ အတၾင္း အလုပ္သမား ထု၏ တင္ဴပ ေတာင္းဆုိခဵက္ မဵားကုိ ၁၁ လ ဳကာသည့္တုိင္ အရင္းရႀင္ ကုမၯဏီ ဘက္မႀ ေဴဖရႀင္း မေပးသည့္ အတၾက္ ရန္ကုန္သုိႚ ခဵီတက္ရန္ ဆုံးဴဖတ္ လုိက္ဳကသည္။ ထုိသုိႚ ရန္ကုန္သုိႚ ခရီးရႀည္ ခဵီတက္ရာမႀ ဴမန္မာ့ လၾတ္လပ္ေရး ႒ကိႂးပမ္းမႁ သမုိင္းတၾင္ ထင္ရႀားသည့္ ၁၃၀၀ ဴပည့္ အေရးေတာ္ပုံ႒ကီးကုိ ထပ္ဆင့္ ေပၞေပၝက္ ေစခဲ့သည္။ ( ေထာင့္ သုံးရာဴပည့္ အေရးေတာ္ပုံ ကုိလည္း ဳကည့္ပၝ။)