မၾန္ေတဂူ - ခဵမ္းစဖုိႚ စီမံကိန္း (Montagu - Chelmsford Scheme)

အိႎၬိယ ႎုိင္ငံ အတၾက္ ဒုိင္အာခီ အုပ္ခဵႂပ္ေရး ေမၾးေပးသည့္ စီမံကိန္း ဴဖစ္သည္။ ထုိ အုပ္ခဵႂပ္ေရး ဴပႂဴပင္ ေဴပာင္းလဲမႁ စီမံကိန္းကုိ ေရးဆၾဲ သူတုိႚမႀာ အိႎၬိယ ႎုိင္ငံ ဆုိင္ရာ ႓ဗိတိသ႖ အတၾင္းဝန္ အက္ဒၾင္အက္စ္ မၾန္ေတဂူ (Edwin S. Montagu) ႎႀင့္ အိႎၬိယ ဘုရင္ခံခဵႂပ္ ေလာ့ခဵမ္းစဖုိႚ (Lord Chelmsford) တုိႚဴဖစ္၍ မၾန္ေတဂူ ခဵမ္းစဖုိႚ စီမံကိန္းဟု ေခၞဴခင္း ဴဖစ္သည္။ ထုိ စီမံကိန္း ေရးဆၾဲရန္ အတၾက္ အိႎၬိယ ႎုိင္ငံ ဆုိင္ရာ ႓ဗိတိသ႖ အတၾင္းဝန္ မၾန္ေတဂူ အိႎၬိယသုိႚ လာေသာ အခၝ ဴမန္မာ ႎုိင္ငံ မႀလည္း ကုိယ္စားလႀယ္မဵား လၿတ္၍ ဴမန္မာ ႎုိင္ငံ ကုိပၝ အုပ္ခဵႂပ္ေရး တုိးဴမၟင့္ ေပးရန္ အေရး ဆိုခဲ့ ဳကသည္။ ယင္း ကုိယ္စားလႀယ္ အဖၾဲႚတၾင္ ဝုိအမ္ဘီေအ အသင္း ဥကၠႉ ဦးေဖ၊ ဝတ္လုံေတာ္ရ ဦးစု (မႎၩေလး)၊ ဦးဘေဘ (သူရိယ) ႎႀင့္ ဝတ္လုံေတာ္ရ ဦးေမေအာင္တုိႚ ပၝဝင္ ဳကသည္။ ထုိသုိႚ ဴမန္မာ့ ကုိယ္စားလႀယ္ အဖၾဲႚလၿတ္၍ အေရး ဆုိခဲ့ ေသာ္လည္း ၁၉၁၈ ခု ဧ႓ပီ ၂၂ ရက္ေနႚတၾင္ မၾန္ေတဂူ - ခဵမ္းစဖုိႚ အစီရင္ခံစာ ထၾက္လာေသာ အခၝ ဴမန္မာ ႎုိင္ငံ အတၾက္ သီးဴခား စဥ္းစား မည္ဟု အေဳကာင္း ဴပကာ ခဵန္ထား ခဲ့သည္။ ထုိ အစီရင္ခံစာ အရ ၁၉၁၉ ခု အိႎၬိယ အက္ဥပေဒ ထုတ္ဴပန္၍ ၁၉၂၁ ခုတၾင္ အိႎၬိယကုိ ဒုိင္အာခီ အုပ္ခဵႂပ္ေရး ေပးေသာ အခၝ ဴမန္မာကုိ ခဵန္ထား႓ပီး ၁၉၂၃ ခု ေရာက္မႀ ဴမန္မာ ႎုိင္ငံကုိ ဒုိင္အာခီ အုပ္ခဵႂပ္ေရး ေပးခဲ့သည္။

ထုိအခဵိန္တၾင္ ႓ဗိတိသ႖ ပၝလီမန္၌ မၾန္ေတဂူ ခဵမ္းစ္ဖုိႚတ္ စီမံကိန္း ေခၞ အိႎၬိယဴပည္ အုပ္ခဵႂပ္ေရး ဥပေဒတရပ္ကုိ ႓ဗိတိသ႖ ပၝလီမန္က ဴပႉာန္း အတည္ ဴပႂလုိက္ေလသည္။ ထုိ ဥပေဒကုိ ၁၉၂၁ ခုႎႀစ္တၾင္ အိႎၬိယ ႎုိင္ငံ၌ အတည္ ဴပႂလုိက္ ေသာ္လည္း ဴမန္မာဴပည္ကုိ မူကား ခဵန္လႀပ္၍ ထားခဲ့၏။ ထုိသုိႚ ခဵန္လႀပ္ ထားခဵိန္တၾင္ ဴမန္မာဴပည္၌ ႎုိင္ငံေရး စိတ္ဓာတ္မဵားလည္း ပုိမုိ ရင့္သန္ လာသည္ကုိ ေတၾႚဴမင္ ရေလသည္။ ထုိအခၝ စနစ္ တကဵ ဖၾဲႚစည္း တည္ေထာင္ ထားေသာ ႎုိင္ငံေရး ပၝတီ မရႀိေသာ္လည္း ဝုိင္အမ္ဘီေအ ေခၞ ဗုဒၭဘာသာ ကလဵာဏ ယုဝ အသင္း သည္ ႎုိင္ငံ ေကာင္းစားေရး အတၾက္ ထထ႔က႔က ေဆာင္႟ၾက္လဵက္ ရႀိသည္ကုိ ေတၾႚရ ေလသည္။ ဴမန္မာ လူမဵႂိးမဵားသည္ ႎုိင္ငံေရး မဵက္စိ ပၾင့္လင္း လာသည္ႎႀင့္ အမ႖ ဝုိင္အမ္ဘီေအ အသင္း သည္လည္း ႎုိင္ငံေရး ကိစၤမဵား ကုိပင္ ေဆာင္႟ၾက္စ ဴပႂသည္ကုိ ေတၾႚရ ေပသည္။ ၁၉၁၉ ခုႎႀစ္တၾင္ အထက္ ေဖာ္ဴပပၝ မၾန္ေတဂူ ခဵမ္းစ္ဖုိႚတ္ စီမံကိန္းကုိ ႓ဗိတိသ႖ ပၝလီမန္က အတည္ ဴပႂလိုက္ေသာ အခၝ ဝုိင္အမ္ဘီေအ အသင္းသည္ အဂႆလန္ဴပည္သုိႚ ကုိယ္စားလႀယ္ အဖၾဲႚ တဖၾဲႚ ေစလၿတ္၍ ထုိစီမံကိန္း အတၾင္း၌ ဴမန္မာဴပည္ ပၝဝင္ႎုိင္ရန္ အတၾက္ အေရး ဆုိခဲ့ေလသည္။

ထုိအခဵိန္တၾင္ ဝုိင္အမ္ဘီေအ အသင္း၌ လူ႒ကီးဂုိဏ္း၊ လူငယ္ဂုိဏ္း ဟူ၍ ၂ ဂုိဏ္း ကၾဲထၾက္ လာခဲ့ရာ လူငယ္ဂုိဏ္း၏ လုပ္ငန္းစဥ္မႀာ ဴမန္မာႎုိင္ငံကုိ မၾန္ေတဂူ ခဵမ္းစ္ဖုိႚတ္ စီမံကိန္း အတၾင္း၌ အကဵႂံးဝင္ ေစ၍ ဴမန္မာ လူမဵႂိး တုိႚသည္ တဴဖည္းဴဖည္း ႎုိင္ငံေရး အာဏာကုိ တုိးတက္ ရရႀိ႓ပီးလ႖င္ ေနာက္ဆုံး၌ လုံးဝ ကုိယ္ပုိင္ အုပ္ခဵႂပ္ေရး ရေသာ ႎုိင္ငံ တႎုိင္ငံ အဴဖစ္ ႓ဗိတိသ႖ ဓနသဟာယ အတၾင္း၌ ပၝဝင္ရန္ ဴဖစ္ေလသည္။ လူ႒ကီးဂုိဏ္း၏ ရည္႟ၾယ္ခဵက္မႀာ ထုိစဥ္ အခၝက ဒုတိယ ဘုရင္ခံ ဆရာရယ္ဂဵီနယ္ ကရက္ေဒၝက္က ေရးဆၾဲ စီမံထားေသာ စီမံကိန္း အရ အုပ္ခဵႂပ္ သည္ကို လက္ခံရန္ ဴဖစ္ေလသည္။ တုိင္းဴပည္ လူထုသည္ လူ႒ကီးဂုိဏ္း၏ ဝၝဒကုိ လက္မခံ သဴဖင့္ လူငယ္ဂုိဏ္းသည္ အေရးပၝေသာ ႎုိင္ငံေရး ပၝတီ တခု ဴဖစ္လာ ခဲ့သည္။ ၁၉၂၀ ခုႎႀစ္တၾင္ ဝုိင္အမ္ဘီေအ အသင္းမႀ လူငယ္ ဂုိဏ္းေခၝင္းေဆာင္ မဵားသည္ ဂဵီစီဘီေအ၊ ဂဵီစီဘီေအမႀ တဖန္ ၂၁ ဦးပၝတီႎႀင့္ လႁိင္ပုေကဵာ္ ပၝတီ ဟူ၍ ၂ သင္း ကၾဲ႓ပီးလ႖င္ ႎုိင္ငံေရး လုပ္ငန္းစဥ္ႎႀင့္ ဝၝဒမဵားကုိ တုိင္းဴပည္သုိႚ အသီးသီး ေကဵညာ ဴပန္ေလသည္။

၁၉၁၉ ခုႎႀစ္တၾင္ ႓ဗိတိသ႖ ပၝလီမန္က ဴပႉာန္း အတည္ ဴပႂလုိက္ေသာ မၾန္ေတဂူ ခဵမ္းစ္ဖုိႚတ္ စီမံကိန္းကုိ ၁၉၂၃ ခုႎႀစ္တၾင္ ဴမန္မာဴပည္ႎႀင့္ သက္ဆုိင္ ေစသည္ဟု ႓ဗိတိသ႖ အစုိးရက ေကဵညာ လုိက္၏။ ထုိဥပေဒ စီမံကိန္း အရ ဴမန္မာဴပည္သည္ ယခင္ ကကဲ့သုိႚ ဒုတိယ ဘုရင္ခံ အုပ္ခဵႂပ္ေသာ ဴပည္နယ္ မဟုတ္ေတာ့ဘဲ ဘုရင္ခံ အုပ္ခဵႂပ္ေသာ ဴပည္နယ္ ဴဖစ္လာသည္။ ဥပေဒသစ္ အရ ဴမန္မာႎုိင္ငံ ဥပေဒဴပႂ အဖၾဲႚဝင္ အမတ္ ေနရာေပၝင္း ၁၀၃ ေနရာ အထိ တုိးခဵဲႚ လုိက္၏။ ထုိ ၁၀၃ ေယာက္ အနက္ မဲဆႎၬ ေပးခၾင့္ရသူ ၂ သန္း ေလာက္က ေ႟ၾးေကာက္ တင္ေဴမၟာက္ ရေသာ အမတ္ ဦးေရသည္ ၈၀ ဴဖစ္၍ ဘုရင္ခံ၏ သေဘာ အတုိင္း ခန္ႚထားေသာ အမတ္ ဦးေရ ၂၁ ဦး ဴဖစ္ေလသည္။ ရာထူး အားေလဵာ္စၾာ ဝင္ေရာက္ ေဆာင္႟ၾက္ ရသူ အမတ္ ဦးေရမႀာ ၂ ေယာက္ ဴဖစ္ေလသည္။ ဘုရင္ခံ ေ႟ၾးခဵယ္ ခန္ႚထားေသာ အမတ္မဵား အနက္ အစုိးရ အမႁထမ္း ဦးေရမႀာ ၁၂ ေယာက္ထက္ မပုိရေခဵ။ ေ႟ၾးေကာက္ တင္ေဴမၟာက္ေသာ အမတ္ ၈၀ အနက္ ၂၂ ေယာက္မႀာ ႓မိႂႚ႒ကီး ၈ ႓မိႂႚ အတၾက္ ဴဖစ္၏။ ေကဵးလက္ နယ္မဵားမႀ ေ႟ၾးေကာက္ တင္ေဴမၟာက္ ရေသာ အမတ္ ၄၉ ေယာက္ အနက္ ၅ ေယာက္မႀာ ကရင္ အမဵႂိးသားမဵား အတၾက္ ဴဖစ္ေလသည္။ ကဵန္ ၉ ေယာက္မႀာ ဥေရာပ တုိက္သား အတၾက္ တေယာက္၊ အဂႆလိပ္ ကဴပာမဵား အတၾက္ တေယာက္၊ ဥေရာပ တိုုင္းရင္းသား ပၝဝင္ေသာ ကုန္သည္႒ကီးမဵား အသင္းမႀ ၂ ေယာက္၊ တ႟ုတ္ ကုန္သည္႒ကီးမဵား အသင္းမႀ တေယာက္၊ ကုလား ကုန္သည္႒ကီးမဵား အသင္းမႀ တေယာက္၊ ဴမန္မာ ကုန္သည္႒ကီးမဵား အသင္းမႀ တေယာက္၊ ဥေရာပ တုိက္သားမဵားသာ ပၝဝင္ေသာ ရန္ကုန္႓မိႂႚ စီးပၾား ကုန္သၾယ္ေရး အဖၾဲႚမႀ တေယာက္၊ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္မႀ တေယာက္ ဴဖစ္ေလသည္။