ဗုဒၭ ဘာသာ ကလဵာဏ ယုဝ အသင္း - ဝုိင္အမ္ဘီေအ (၁၉၀၆)

ဝုိင္အမ္ဘီေအ ဆုိသည္မႀာ ဗုဒၭ ဘာသာ ကလဵာဏ ယုဝ အသင္းကုိ ေခၞဴခင္း ဴဖစ္သည္။ ၎ အသင္းကုိ အဂႆလိပ္လုိ (Young Men's Buddhist Association) ဟု ေခၞသည္။ ထုိအဂႆလိပ္ စကားလုံး ေလလုံးမႀ ထိပ္ဆုံး အကၡရာမဵား ဴဖစ္ေသာ YMBA မႀာ ေခၞရ လၾယ္ေသာေဳကာင့္ ထုိအမည္ တၾင္ေနဴခင္း ဴဖစ္သည္။ အသင္းကုိ ရန္ကုန္႓မိႂႚ ဦးေမာင္႒ကီး ေနအိမ္ အမႀတ္ ၈၆၊ ၂၈ လမ္း ၌ ၁၉၀၆ ခု ေမလ ၁၀ ရက္ေနႚတၾင္ ဖၾဲႚသည္။ အသင္းဖၾဲႚရန္ စတင္ စည္း႟ုံး ေဆာ္ဳသ သူတုိႚမႀာ ဦးဘေဘ၊ ေဒၝက္တာ ဘရင္ႎႀင့္ ဦးေမာင္႒ကီးတုိႚ ဴဖစ္ဳကသည္။ ၎တုိႚ၏ စည္း႟ုံး လႁံႚေဆာ္မႁေဳကာင့္ ဦးစံဘ၊ ဦးစံလၾင္၊ ဦးစိန္လႀေအာင္၊ ဦးပၝ၊ ဦးဘဒၾန္း၊ ဦးလႀေဖ၊ ဦးသိမ္းေမာင္ စသူတုိႚ ပၝဝင္ လာသည္။ ထုိႚေနာက္ ေကာလိပ္ ေကဵာင္းသားမဵား၊ ပင္စင္စား မဵားႎႀင့္ လူငယ္မဵား ပၝဝင္ လာသည္။ အသင္းကုိ စတင္ ဴပႂစု ပဵႂိးေထာင္ ေပးသူ တုိႚမႀာ ရန္ကုန္ ေကာလိပ္ ေကဵာင္းသား မဵႂိးခဵစ္ လူငယ္မဵား ဴဖစ္ဳကသည္။ အသင္းဟု ဆုိေသာ္လည္း စဖၾဲႚစဥ္က ဥကၠႉ မရႀိ၊ အမႁေဆာင္ အဖၾဲႚ ဟူ၍လည္း စနစ္တကဵ မရႀိ။ အကဵႂိးေဆာင္ အတၾင္းေရးမႀႃးသာ ရႀိသည္။ အသင္းသား ဦးေရ မႀာလည္း ခင္မင္ရာ ပုဂၢႂိလ္ ႎႀစ္ဆယ္ ခန္ႚသာ ရႀိ႓ပီး အသင္း စည္းမဵဥ္း ဥပေဒ ဟူ၍လည္း မရႀိေပ။ ၁၉၀၆ ခုႎႀစ္ ေရာက္ေသာ အခၝ ရန္ကုန္႓မိႂႚလုံး ဆုိင္ရာ ဝုိင္အမ္ဘီေအ အသင္း အစည္းအေဝး ကဵင္းပ ႎုိင္႓ပီး ဥကၠႉ၊ ဒု-ဥကၠႉႎႀင့္ အမႁေဆာင္ လူ႒ကီးမဵား ရႀိလာသည္။ ဝုိင္အမ္ဘီေအ အသင္း၏ ရည္႟ၾယ္ခဵက္ စာအုပ္ ကုိလည္း ထုတ္ေဝ ႎုိင္ခဲ့သည္။

ရန္ကုန္၌ ဝုိင္အမ္ဘီေအ အသင္း မဵားကုိ စနစ္တကဵ ဖၾဲႚစည္း ႓ပီးေသာ အခၝ နယ္မဵား တၾင္ပၝ ဝုိင္အမ္ဘီေအ အသင္း မဵားကုိ တုိးခဵဲႚ ဖၾဲႚစည္း ခဲ့သည္။ ထုိႚေဳကာင့္ ေညာင္ေလးပင္၊ ပဲခူး၊ ပုသိမ္၊ ပဵဥ္းမနား၊ မႎၩေလး၊ ေမာ္လ႓မိႂင္၊ ဟသႆာတ စသည့္ ႓မိႂႚ႒ကီး မဵားတၾင္ ဝုိင္အမ္ဘီေအ အသင္းခၾဲမဵား ေပၞလာသည္။ ဝုိင္အမ္ဘီေအက စတင္ စည္း႟ုံးေသာ နယ္ပယ္မႀာ ေကဵာင္းသား လူငယ္မဵား ဴဖစ္ေသာ္လည္း တဴဖည္းဴဖည္းႎႀင့္ ေတာင္သူ လယ္သမားမဵား၊ အလုပ္သမားမဵား၊ အစုိးရ အမႁထမ္း မဵားႎႀင့္ ေခတ္ပညာတတ္ လူငယ္မဵား အပၝအဝင္ လုပ္သား ဴပည္သူ တရပ္လုံးကုိ စည္း႟ုံး ႎုိင္ခဲ့သည္။ ထုိႚေဳကာင့္လည္း ၁၉၁၀ ဴပည့္ႎႀစ္ ေရာက္ေသာ္ ဝုိင္အမ္ဘီေအႎႀင့္ အလားတူ အသင္း မဵား၏ အသင္းခဵႂပ္႒ကီးကုိ ဖၾဲႚစည္း ႎုိင္ခဲ့သည္။ အလားတူ အသင္းမဵား ဆုိသည္မႀာ ဝုိင္အမ္ဘီေအ မေပၞ မီကပင္ ေမာ္လ႓မိႂင္၌ ေရႀႚေန ဦးေ႟ၿသၾင္ ဦးစီးသည့္ သာသနာဓရ အသင္း၊ မႎၩေလး၌ လက္ေထာက္ ဆရာဝန္ ဦးေကဵာ္ရန္ ဦးစီးေသာ ဗုဒၭ ဘာသာ ကလဵာဏ မိတၨ အသင္း၊ ပုသိမ္႓မိႂႚတၾင္ အာေသာက အသင္း၊ ရန္ကုန္တၾင္ ရန္ကုန္ ေကာလိပ္ ဗုဒၭဘာသာ အသင္း၊ မုံ႟ၾာတၾင္ လယ္တီ ဆရာေတာ္ ဘုရား႒ကီး၏ အဘိဓမၳာသံခိပ္ အသင္း ဟူ၍ သာသနာေရး ဆုိင္ရာ အသင္းမဵား ရႀိေန သဴဖင့္ ထုိကဲ့ သုိႚေသာ အသင္း မဵားႎႀင့္ ဝုိင္အမ္ဘီေအ အသင္း မဵားကုိ ေပၝင္းစည္း လုိက္ဴခင္း ဴဖစ္သည္။ အသင္း၏ အမည္ကုိလည္း ဝုိင္အမ္ဘီေအႎႀင့္ အလားတူ အသင္း မဵား၏ အသင္းခဵႂပ္႒ကီးဟု ေဴပာင္းလဲ လုိက္သည္။ ႎႀစ္ပတ္လည္ ကၾန္ဖရင့္ ကုိလည္း ၁၉၁၁ ခုႎႀစ္ ေမလ ၇ ရက္ေနႚတၾင္ ရန္ကုန္၌ ကဵင္းပ ႎုိင္ခဲ့သည္။ ထုိသုိႚ ႎုိင္ငံလုံး ဆုိင္ရာ အသင္းခဵႂပ္႒ကီး ဖၾဲႚစည္း ႎုိင္ဴခင္း အားဴဖင့္ ဗဟုိမႀ ဦးစီး ခဵႂပ္ကုိင္မႁ ရႀိလာသည္။ ဝုိင္အမ္ဘီေအ အသင္းမဵား စည္းစည္းလုံးလုံးႎႀင့္ ပူးေပၝင္း ေဆာင္႟ၾက္ ႎုိင္စၾမ္းလည္း ရႀိလာသည္။ ၁၉၂၀ ဴပည့္ ေရာက္ေသာ္ ဴမန္မာ တႎုိင္ငံ လုံး၌ ဝုိင္အမ္ဘီေအ အသင္းေပၝင္း ေလးရာ ေကဵာ္မ႖ ရႀိလာသည္။

ဝုိင္အမ္ဘီေအ၏ မူလ ရည္႟ၾယ္ခဵက္မႀာ အမဵႂိး ဘာသာ သာသနာႎႀင့္ ပညာေရး၊ ဴမန္မာ့ အႎုပညာ၊ စာေပႎႀင့္ ယဥ္ေကဵးမႁ ဴမၟင့္တင္ေရးတုိႚ ဴဖစ္သည္။ ဝုိင္အမ္ဘီေအ၏ ေ႔ကးေဳကာ္သံ မဵားမႀာ "အမဵႂိးကုိ ခဵစ္ပၝ"၊ "ဘာသာကုိ ေလးစားပၝ"၊ "သာသနာကုိ ခဵီးဴမၟင့္ပၝ"၊ "ပညာေရးကုိ အားေပးပၝ" ဟူ၍ ဴဖစ္သည္။ ထုိ ရည္႟ၾယ္ခဵက္ မဵားႎႀင့္ အညီ ဝုိင္အမ္ဘီေအ အသင္း မဵားက ဦးစီး၍ ဘာသာေရး ေဟာေဴပာပၾဲ မဵားႎႀင့္ ေဆၾးေႎၾးပၾဲမဵား ကဵင္းပ ေပးသည္။ သာသနာေရး စာေမးပၾဲ မဵားလည္း ဴပႂလုပ္ ေပးသည္။ ဘုရား ေကဵာင္းမဵားႎႀင့္ ႓မိႂႚ႟ၾာ သန္ႚရႀင္းေရး လုပ္ငန္း စသည့္ လူမႁေရး လုပ္ငန္းမဵား ကုိလည္း လုပ္သည္။ အစုိးရ ေကဵာင္းမဵား၌ ဴမန္မာ ေကဵာင္း ဆရာမဵား ခန္ႚထားေရး အပၝအဝင္ ပညာေရး ဆုိင္ရာ ဴပႂဴပင္ ေဴပာင္းလဲမႁမဵား ဴပႂလုပ္ ေပးရန္ တုိႚကုိ ေတာင္းဆုိ ခဲ့သည္။

ဝုိင္အမ္ဘီေအ၏ လုပ္ငန္း မဵားသည္ အစပုိင္း၌ သာသနာေရး၊ ပညာေရးႎႀင့္ လူမႁေရးသာ ဴဖစ္ေသာ္လည္း ေနာက္ပုိင္း ေရာက္ေသာ္ တဴဖည္းဴဖည္းႎႀင့္ ႓ဗိတိသ႖ နယ္ခဵဲႚ ဆန္ႚကဵင္ေရးႎႀင့္ အမဵႂိးသား လၾတ္ေဴမာက္ေရး အတၾက္ ဴဖစ္လာသည္။ ဴပည္သူကုိ ကုိယ္စားဴပႂ၍ ႓ဗိတိသ႖ နယ္ခဵဲႚ အစုိးရ၏ လုပ္ငန္းမဵားကုိ ကန္ႚကၾက္ ခဲ့သည္။ အုပ္ခဵႂပ္ေရး၌ ဴပႂဴပင္ ေဴပာင္းလဲမႁမဵား ဴပႂလုပ္ ေပးရန္ ေတာင္းဆုိ ခဲ့သည္။

ဝုိင္အမ္ဘီေအ၏ ပထမဆုံး ႎုိင္ငံေရး ေဆာင္႟ၾက္ခဵက္မႀာ အိႎၬိယသိုႚ ကုိယ္စားလႀယ္ အဖၾဲႚ လၿတ္၍ အုပ္ခဵႂပ္ေရး တုိးဴမၟင့္ေပးရန္ ေတာင္းဆုိမႁပင္ ဴဖစ္သည္။ ၁၉၁၇ ခုတၾင္ အိႎၬိယကုိ အုပ္ခဵႂပ္ေရး တုိးေပးရန္ ႓ဗိတိသ႖ အစုိးရက စီစဥ္ လာေသာ အခၝ ဴမန္မာ ႎုိင္ငံ ကုိပၝ အုပ္ခဵႂပ္ေရး တုိးဴမၟင့္ ေပးရန္၊ ဝုိင္အမ္ဘီေအမႀ ဦးစု၊ ဦးေဖ၊ ဦးဘေဘႎႀင့္ ဦးေမေအာင္ တိုႚကုိ အိႎၬိယသုိႚ လၿတ္၍ အေရးဆုိ တင္ဴပ ခဲ့သည္။ ထုိႚေနာက္ အိႎၬိယကုိ အုပ္ခဵႂပ္ေရး တုိးဴမၟင့္ ေပးသည့္ မၾန္ေတဂူ - ခဵမ္းစဖုိႚ စီမံကိန္း ထၾက္လာေသာ အခၝ ဴမန္မာကုိ ခဵန္ထား၍ ဝုိင္အမ္ဘီေအမႀ ဦးဘေဘ၊ ဦးပုႎႀင့္ ဦးထၾန္းရႀိန္တုိႚ ပၝေသာ ေဘပုရႀိန္ ကုိယ္စားလႀယ္ အဖၾဲႚကုိ ၁၉၁၉ ခုတၾင္ အဂႆလန္ အထိ လၿတ္၍ အေရး ဆိုခဲ့သည္။ မၾန္ေတဂူ - ခဵမ္းစဖုိႚ စီမံကိန္း အရ အိႎၬိယကုိ ဒုိင္အာခီ အုပ္ခဵႂပ္ေရး ေပးေသာ အခၝ ဴမန္မာ ႎုိင္ငံကုိ ခဵန္ထား႓ပီး ကရက္ေဒၝက္ စီမံကိန္းဴဖင့္ ႎႀစ္သိမ့္ရန္ လႀည့္စား ခဲ့သည္။ ဴပည္သူတိုႚ မလို လားေသာ ကရက္ေဒၝက္ စီမံကိန္း ကုိလည္း ဝုိင္အမ္ဘီေအ မႀပင္ ဦးစီး၍ ကန္ႚကၾက္ ခဲ့သည္။ ထုိႚေနာက္ ၁၉၂၀ ဴပည့္ႎႀစ္တၾင္ ဦးပု၊ ဦးဘေဘႎႀင့္ ဦးသိမ္းေမာင္တုိႚ ပၝဝင္ေသာ ဝုိင္အမ္ဘီေအ ကုိယ္စားလႀယ္ အဖၾဲႚကုိ ဒုတိယ အ႒ကိမ္ အဂႆလန္သုိႚ ေစလၿတ္၍ အုပ္ခဵႂပ္ေရး တုိးဴမၟင့္ ေပးရန္ ေဆာင္႟ၾက္ ေစခဲ့သည္။ သာသနာ့ ေဴမႎႀင့္ ဘုရား ပုထုိး ေစတီ ရင္ဴပင္ေတာ္ မဵားတၾင္ ႎုိင္ငံဴခားသားမဵား ဖိနပ္ စီးသည့္ ကိစၤႎႀင့္ ပတ္သက္၍ ၁၉၁၇ ခုတၾင္ ဖိနပ္ ဴပႍနာ ေပၞေပၝက္ လာေသာ အခၝ တၾင္လည္း ဝုိင္အမ္ဘီေအ မႀပင္ ဦးေဆာင္၍ ဴပည္သူႚ ကုိယ္စား တုိက္ပၾဲ ဝင္ခဲ့သည္။ ၁၉၂၀ ဴပည့္ တကၠသုိလ္ ဥပေဒသည္ နယ္ခဵဲႚ ႓ဗိတိသ႖ အလုိကဵ ဴဖစ္႓ပီး ဴမန္မာမဵား အထက္တန္း ပညာ သင္ယူ ေရးတၾင္ အဟန္ႚအတား ဴဖစ္ေစသည့္ ေပဵာ့ကၾက္ ဟာကၾက္မဵား ပၝဝင္ ေနသဴဖင့္ ယင္း ဥပေဒ မဴပႉာန္း မီကပင္ တကၠသိုလ္ ဥပေဒဳကမ္းကုိ ဝုိင္အမ္ဘီေအမႀ ဦးစီး၍ ကန္ႚကၾက္ ခဲ့ေသးသည္။ စီးပၾားေရး အေနႎႀင့္ တုိင္းရင္းသား လုပ္ငန္း မဵားအား ပုိင္ဆုိင္ခၾင့္ ေပးရန္ႎႀင့္ ဆန္ စပၝးမႀ ရသည့္ အဴမတ္ကုိ ဴပည္တၾင္း အတၾက္သာ အသုံးဴပႂရန္ တိုႚကုိ ေတာင္းဆုိ ခဲ့သည္။ ပထမ ကမာၲစစ္ အတၾင္းက ဴမန္မာ ႎုိင္ငံမႀ ဆန္မဵား ေရာင္းရသည့္ အဴမတ္ ေငၾကုိ အိႎိၬယ အစုိးရက ယူထား လုိက္သည္ကုိ စစ္႓ပီးေသာ အခၝ ဴပန္ေပး ရန္လည္း ေတာင္းဆုိ ခဲ့သည္။

ဝုိင္အမ္ဘီေအသည္ ၁၉၁၀ မႀ ၁၉၂၀ ဴပည့္ႎႀစ္ အတၾင္း အ႒ကီးမားဆုံး ဴပည္သူႚ အစည္းအ႟ုံး႒ကီး ဴဖစ္ခဲ့ သည္ႎႀင့္ အမ႖ ဴပည္သူႚ အကဵႂိးဴပႂ ႎုိင္ငံေရး မႀန္သမ႖ကုိ ေဆာင္႟ၾက္ ခဲ့သည့္ အဖၾဲႚ႒ကီးလည္း ဴဖစ္သည္။ အႎုနည္းဴဖင့္ ႓ဗိတိသ႖ နယ္ခဵဲႚ ဆန္ႚကဵင္ေရး လုပ္ငန္း မဵားကုိ စေပး ခဲ့သဴဖင့္ မီးခဲ ဴပာဖုံး ဴဖစ္ေနေသာ ဴမန္မာ တုိင္းရင္းသား တုိႚ၏ မဵႂိးခဵစ္ စိတ္ဓာတ္ႎႀင့္ ဇာတိေသၾး ဇာတိမာန္ တုိႚကို ဴပန္လည္ ထၾန္းေတာက္ ေစခဲ့သည္။ ထုိႚေဳကာင့္လည္း ဴမန္မာ ႎုိင္ငံတၾင္ အမဵႂိးသား စိတ္ဓာတ္မဵား ဴပန္လည္ ႎုိးဳကား လာေစရန္ ပထမဆုံး ေဆာင္႟ၾက္သည့္ အဖၾဲႚအစည္း အဴဖစ္ ထင္ရႀားသည္။ ၁၉၂၀ ဴပည့္ႎႀစ္ ေအာက္တုိဘာလ ေရာက္ေသာ္ ဝုိင္အမ္ဘီေအကုိ ဂဵီစီဘီေအ ဟု ေဴပာင္းလဲ ဖၾဲႚစည္း လုိက္သဴဖင့္ ဂဵီစီဘီေအ အဴဖစ္ ဆက္လက္ ထင္ရႀား သၾားသည္။