ကမာၲတခု၊ သီအုိရီ သုံးမဵႂိးႎႀင့္ သမူဟ မဵႂိးစုံ

ခက္မသုံးဴဖာ

 
ႎုိင္ငံ တကာ ဆက္ဆံေရး နယ္ပယ္တၾင္ အစဥ္အလာ သီအုိရီ႒ကီး သုံးခု ရႀိပၝသည္။ ရီယယ္ လစ္ဇင္ (Realism)၊ လစ္ဘရယ္ လစ္ဇင္ (Liberalism) ႎႀင့္ အုိင္ဒီယယ္ လစ္ဇင္ (Idealism) တုိႚ ဴဖစ္သည္။ အုိင္ဒီယယ္ လစ္ဇင္ ကုိပင္ ေနာက္ပုိင္း ပညာရႀင္ မဵားက ‘ကၾန္စထရပ္တစ္ ဗစ္ဇင္’ (Constructivism) ဟု ေခၞေဝၞ သုံးစဲၾ ဳကသည္ မဵားလည္း ရႀိသည္။

‘ရီယယ္ လစ္ဇင္’ က ႎုိင္ငံ မဵားဳကား အာဏာ ခၾဲေဝမႁ အေဴပာင္း အလဲမဵားကုိ ဖုိးကပ္ (စ) လုပ္သည္။ ကဵင့္ဝတ္ တန္ဖုိး ဆုိသည္ မဵားထက္ ‘အကဵႂိး စီးပၾား’ (interest) ကုိသာ လက္ေတၾႚ ကဵကဵ စဥ္းစား ဆုံးဴဖတ္ေသာ သီအုိရီ ဴဖစ္သည္။ ‘လစ္ဘရယ္ လစ္ဇင္’ က ဒီမုိကေရစီ ဴပႂဴပင္ ေဴပာင္းလဲမႁ မဵားႎႀင့္ ဒီမုိကေရစီေရး တုိးတက္ ဴဖစ္ထၾန္းမႁ မဵားကုိ မီးေမာင္း ထုိးဴပသည္။ အကဵႂိး စီးပၾားထက္ တန္ဖုိး (Value)၊ အထူးသဴဖင့္ ဒီမုိကရက္တစ္ တန္ဖုိးကုိ ဦးစား ေပးေသာ သီအုိရီ ဴဖစ္သည္။ ‘အုိင္ဒီရယ္ လစ္ဇင္’ က ႎုိင္ငံတကာ တရား မ႖တမႁ၊ ႎုိင္ငံမဵား၏ အခဵႂပ္အဴခာ အာဏာ၊ အေဴခခံ လူႚပုိင္ခၾင့္ စေသာ အေကာက္အယူ မဵား၏ ေဴပာင္းလဲ ေနေသာ ႎႁန္းစံမဵားကုိ ဴဖန္ႚကဵက္ ေလ့လာသည္။ အကဵႂိး စီးပၾားႎႀင့္ တန္ဖုိး တုိႚထက္ အုိင္ဒီယာ ေရစီးကုိ ေဴခရာ ခံေသာ သီအုိရီ ဴဖစ္သည္။

အစဥ္အလာ အရ ဆုိလ႖င္ မည္သည့္ ေပၞလစီက၊ မည္သည့္ သီအုိရီ အေပၞ အေဴခခံ သည္ကုိ အလၾယ္ႎႀင့္ မႀန္းဆ ႎုိင္ပၝသည္။ ဥပမာ - ဂဵာမန္ အဓိပတိ မင္းသား႒ကီး ဗစ္စမတ္ႎႀင့္ အေမရိကန္ ဝၝရင့္ သံတမန္ ဟင္နရီ ကစ္ဆင္းဂဵား တုိႚဆုိလ႖င္ ရီယယ္ လစ္ဇင္ သမားဟု သတ္မႀတ္ ႎုိင္သည္။  အေမရိကန္ သမၳတ ေဟာင္းမဵား ဴဖစ္ဳကေသာ ဝုဒ႟ုိး ဝီလဆင္ႎႀင့္ ဘီး (လ) ကလင္တန္ တုိႚဆုိလ႖င္ လစ္ဘရယ္ မဵားဟု နားလည္ ႎုိင္သည္။  အိႎၬိယ ေခၝင္းေဆာင္႒ကီး မဟတၨမ ဂႎၬီ ဆုိလ႖င္ အုိင္ဒီယယ္ လစ္ဇင္ကုိ လက္ေတၾႚ ကဵင့္သုံး သူဟု ဆုိႎုိင္သည္။ ယခု ဤမ႖ မလၾယ္ ေတာ့ပၝ။

၂၀၀၁ ခုႎႀစ္၊ စက္တင္ဘာ ၁၁ ရက္ အေရးအခင္း ေနာက္ပုိင္း (အထူး သဴဖင့္ ၂၀၀၃၊ အီရတ္ စစ္ပၾဲ ေနာက္ပုိင္း) တၾင္၊ အစဥ္အလာ သတ္မႀတ္ခဵက္ မဵားႎႀင့္ မလုံ ေလာက္ေတာ့ သလုိ ဴဖစ္လာသည္။ သီအုိရီ တခု တည္းႎႀင့္ ဴပႍနာကုိ မေဴဖရႀင္း ႎုိင္ေတာ့ ရာမႀ၊ သီအုိရီ အမဵႂိးမဵႂိးကုိ သမူဟ ဴပႂ၍ ကဵင့္သုံး လာဳက ရသည္။ ဥပမာ - လက္ရႀိ ဘု (ရႀ) အစုိးရ၏ ႎုိင္ငံဴခားေရး ေပၞလစီ ဘီကာ ခၾက္ဟု ဆုိႎုိင္ေသာ ကၾန္ဒုိလီဇာ ႟ုိက္ (စ) က၊ ဘု (ရႀ) မူ ဝၝဒမႀာ လက္ေတၾႚ ကဵေသာ ရီယယ္ လစ္ဇင္ႎႀင့္ တန္ဖုိးကုိ အေဴခခံေသာ ဝီလဆင္ ဝၝဒ (လစ္ဘရယ္ လစ္ဇင္) ကုိ ေပၝင္းစပ္ ထားဴခင္း ဴဖစ္သည္ဟု အဓိပၯာယ္ ဖၾင့္သည္။ အလား တူပင္ သမၳတ ဘု (ရႀ) ကုိ စိန္ေခၞ ခဲ့ေသာ အထက္ လၿတ္ေတာ္ အမတ္ ဂ႗န္ကယ္ရီ ကလည္း သူ၏ ႎုိင္ငံဴခားေရး မူဝၝဒမႀာ လစ္ဘရယ္ လစ္ဇင္ကုိ အုိင္ဒီယယ္ လစ္ဇင္ႎႀင့္ ဆက္စပ္ ပုံေဖာ္ ထားသည္ဟု ေဴပာခဲ့ ဖူးသည္။

မည္သုိႚပင္ ဆုိေစ၊ ေဴပာင္းလဲ ေနေသာ ႎုိင္ငံ တကာ အခင္း အကဵင္း တစုံလုံးကုိ ႓ခံႂမိ ငုံမိ ေစသည့္ သီအုိရီ အသစ္ တခု မေဖာ္ထုတ္ ႎုိင္ေသး သည္ႎႀင့္ အမ႖၊ ေပၞလစီ မိတ္ကာမဵား၊ ေသဖန္ သုံးသပ္ သူမဵား၊ ပညာရႀင္ မဵားမႀာ ဆုိခဲ့ပၝ ေပၞလစီ႒ကီး သုံးခု မႀသာ လုိသလုိ ထုတ္ႎႁတ္ ေပၝင္းစပ္ အသုံးဴပႂ ေနဳက ရဆဲ ဴဖစ္ပၝသည္။

ရီယယ္ လစ္ဇင္

(အစစ္ အမႀန္ကုိ မထင္ဟပ္ ႎုိင္ေတာ့ေသာ သ႟ုပ္မႀန္ ဝၝဒ)

ရီယယ္ လစ္ဇင္၏ ေနာက္ေဳကာင္းကုိ ဴပန္လႀန္ ရလ႖င္ လၾန္ခဲ့ေသာ ႎႀစ္ေပၝင္း ၂၅၀၀ ေကဵာ္က စပၝတာႎႀင့္ ေအသင္ တုိႚဳကား ဴဖစ္ပၾား ခဲ့ေသာ ပီလုိပုိနီရႀီယန္ စစ္ပၾဲ ကာလ သုစိဒုိက္မႀ အစ ဴပႂရ ပၝလိမ့္မည္။  ၁၅ ရာစု အီတလီ ဒႍန ပညာရႀင္ မကၡရာ ဗီလီေခတ္ ေရာက္ေတာ့မႀ သီအုိရီ တခု အေနႎႀင့္ စတင္ ပုံေဖာ္ လာခဲ့သည္။ ဒုတိယ ကမာၲစစ္ အ႓ပီး ဥေရာပ ဴပည္ေဴပး မဵားမႀ တဆင့္ အေမရိကတၾင္ ဳသဇာ ႒ကီးလာ ခဲ့သည္။ သုိႚဴဖင့္ ရီယယ္ လစ္ဇင္ကုိ စတင္ တည္ေထာင္ သူမဵား အဴဖစ္ မကၡရာ ဗီလီႎႀင့္ ခဵီကာဂုိ တကၠသုိလ္မႀ ႎုိင္ငံေရး သိပၯံ ပညာရႀင္ ဟန္းေမာ္ဂင္သာ တုိႚကုိ အမႀတ္အသား ဴပႂဳကသည္။ ရီယယ္ လစ္ဇင္ကုိ ကုိယ္စား ဴပႂဳကေသာ ေခတ္႓ပိႂင္ ပညာရႀင္ မဵားမႀာ ဂ႗န္မီယာ ရႀီးမား (The Tragedy of Great Power Politics ကုိ ေရးသူ)၊ စတီဗင္ ေဝၝ(ထ္) (One world, Many Theories ကုိ ေရးသူ) ႎႀင့္ ေရာဘတ္ပက္ (The Strategic Logic of Suicide Terrorism ကုိ ေရးသူ) စသည္တိုႚ ဴဖစ္သည္။ ရီယယ္ လစ္ဇင္ကုိ လက္ေတၾႚ ကုိင္တၾယ္ အသုံးခဵ ခဲ့သူမဵား ထဲတၾင္ ဂဵာမန္ အဓိပတိ ေအာတုိဗၾန္ ဗစ္စမတ္ႎႀင့္ အေမရိကန္ ႎုိင္ငံဴခားေရး ဝန္႒ကီးေဟာင္း ဟင္နရီ ကစ္ဆင္းဂဵား တုိႚမႀာ အထူး ထင္ရႀား သူမဵား ဴဖစ္ဳကသည္။

ရီယယ္ လစ္ဇင္၏ အလုိအရ၊ ႎုိင္ငံ တကာ ဆက္ဆံေရး ဆုိသည္မႀာ မိမိ အမဵႂိးသားေရး အကဵႂိး စီးပၾား အေပၞ ဗဟုိဴပႂ လႁပ္ရႀား ဳကေသာ ႎုိင္ငံ မဵားဳကား ပၝဝၝ ႓ပိႂင္ပၾဲ (Struggle for Power among self-interested States) ပင္ ဴဖစ္သည္။ ဤ သီအုိရီ၏ ေခၝင္းကုိင္ ဖခင္ တဦး ဴဖစ္သူ ဟန္းေမာ္ဂင္သာ ကုိယ္တုိင္မႀာ လူႚ သဘာဝႎႀင့္ ပတ္သက္လ႖င္ အဆုိးဴမင္ ရႀိသည့္တုိင္၊ ရီယယ္ လစ္ဇင္မႀာ ေမ႖ာ္လင့္ခဵက္ ပဵက္သုဥ္း ေနေသာ သီအုိရီ တခု ေတာ့လည္း မဟုတ္ပၝ။ လက္ေတၾႚ ဴဖစ္ရပ္မဵား အေပၞ အဴမင္ ရႀင္းရႀင္း ဳကည့္ဴမင္ ႎုိင္ေသာ ႎုိင္ငံမဵား အေနႎႀင့္ မိမိတုိႚ အခဵင္းခဵင္းဳကား အဴပန္အလႀန္ ခဵမႀတ္ ထားေသာ အႎၩရာယ္ မဵားကုိ ေလ႖ာ့ခဵ ႎုိင္သည္ႎႀင့္ အမ႖ စစ္ပၾဲ မဵားကုိ ေလဵာ့ပၝး သက္သာ ေစလိမ့္ မည္ဟု ခံယူသည္။ အဳကင္နာ ကင္းမဲ့ သည္ဟု ထင္ခဵင္ စရာ ရႀိေသာ္လည္း၊ လက္ေတၾႚ ကဵေသာ ပၝဝၝ ကစားပၾဲ မဵားဴဖင့္ သာလ႖င္ ပုိမုိ ႓ငိမ္းခဵမ္းေသာ ကမာၲ႒ကီးကုိ ဖန္တီး ႎုိင္လိမ့္ မည္ဟု ဆုိပၝသည္။

ဤအတၾက္ လုပ္ပုိ္င္ခၾင့္ ကင္းမဲ့ေသာ ႎုိင္ငံ တကာ အဖၾဲႚအစည္း မဵားႎႀင့္ ႎုိင္ငံ တကာ ဥပေဒ ဆုိသည္ မဵားကုိ အားကုိးလုိႚ မဴဖစ္။ ႎုိင္ငံ အစုိးရ မဵားသည္သာ ႎုိင္ငံ တကာ ဆက္ဆံေရး၏ အဓိက သ႟ုပ္ေဆာင္မဵား ဴဖစ္ရ မည္ဟု ရပ္ခံသည္။ ႎုိင္ငံ အစုိးရမဵား အေနႎႀင့္ မိမိ၏ စစ္ ပၝဝၝကုိ ညာလက္သီး အဴဖစ္ လည္းေကာင္း၊ သံခင္း တမန္ခင္း အသုံးခဵကာ၊ ႎုိင္ငံ တကာ ပၝဝၝ ႓ပိႂင္ပၾဲတၾင္ ဝင္ႎၿဲ ရမည္ဟု ေဟာသည္။ ရီယယ္ လစ္ဇင္က ႌၿန္းေသာ ႎုိင္ငံ တကာ ဆက္ဆံေရး ဗဵႃဟာမႀာ ‘အင္အား ခဵိန္ခၾင္လ႖ာ ညီမ႖ေရး’ (Balance of Power) ဴဖစ္သည္။ သမုိင္းကုိ ဴပန္ဳကည့္ လုိက္လ႖င္၊ ႎုိင္ငံ တခုခု၏ ပၝဝၝက ထီးထီး႒ကီး ခ႗န္ထၾက္ လာတုိင္း၊ ကဵန္ႎုိင္ငံ အသီးသီးမႀာ ေကဵာခဵင္း ကပ္လာ ဳက႓ပီး အဆုိပၝ ခ႗န္ထၾက္ ေနေသာ စူပၝ - ပၝဝၝႎႀင့္ အင္အား ခဵိန္ခၾင္လ႖ာ ညၟိဳက ရစ႓မဲ ဴဖစ္သည္။ ဥပမာ - ၁၉ ရာစုက၊ ဂဵာမနီမႀာ ဥေရာပ စူပၝ - ပၝဝၝ ဴဖစ္လာရာ၊ ႟ုရႀား၊ ဴပင္သစ္ႎႀင့္ ႓ဗိတိန္တုိႚ မဟာမိတ္ ဖၾဲႚလာဳက သလုိမဵႂိး ဴဖစ္သည္။

စစ္ေအး ေခတ္၊ စူပၝ - ပၝဝၝ ႓ပိႂင္ပၾဲ ကာလ အတၾင္း ရီယယ္ လစ္ဇင္မႀာ အေမရိကန္ ႎုိင္ငံဴခားေရး ေပၞလစီ၏ လမ္းႌၿန္ သေဘာ တရား ဴဖစ္လာသည္ အထိ တၾင္ကဵယ္ ခဲ့သည္။ သုိႚႎႀင့္တုိင္ စစ္ေအးလၾန္ ေခတ္ ေရာက္ေသာ အခၝ ႎုိင္ငံ တကာ ဆက္ဆံေရး နယ္ပယ္တၾင္ အေကာင္းဴမင္ အယူအဆမဵား လၿမ္းလာ ရာမႀ၊ ရီယယ္ လစ္ဇင္ ေနရာတၾင္ လစ္ဘရယ္ လစ္ဇင္က အစား ဝင္လာ ခဲ့သည္။ စက္တင္ဘာ ၁၁ ရက္ အေရးအခင္း ေနာက္ပုိင္း တၾင္မူ ရီယယ္ လစ္ဇင္၏ မူလ တရားကုိယ္ မဵားမႀာပင္ ေမးခၾန္း ထုတ္စရာမဵား ရႀိလာ ခဲ့သည္။

ရီယယ္ လစ္ဇင္က ႎုိင္ငံ အစုိးရ မဵားဳကား ဆက္ဆံ ေရးကုိ ဗဟုိဴပႂ ခဵဥ္းကပ္ ခဲ့ေသာ္လည္း ၉/၁၁ တုိက္ခုိက္ မႁကုိ ဖန္တီး လုိက္သည့္ အယ္ (လ) ခုိင္ဒၝးမႀာ မည္သည့္ အစုိးရ ကုိမႀ ကုိယ္စား မဴပႂ၊ အစုိးရ မဟုတ္ေသာ ရန္သူသစ္ ဴဖစ္သည္။ ေတာင္းဆုိခဵက္ တခုခုႎႀင့္ လႁပ္ရႀား ေနေသာ အဖၾဲႚအစည္း မဵႂိးလည္း မဟုတ္ ေလရာ၊ အေပးအယူ အေလ႖ာ့အတင္း လုပ္စရာ ဒစ္ပလုိ ေမစီ တံခၝးလည္း ပိတ္ထားသည့္ ရန္သူ အမဵႂိးအစား ဴဖစ္သည္။ သုိႚဴဖင့္ စစ္ေရး တခုတည္း ႎႀင့္သာ ရင္ဆုိင္ ရေတာ့ မလုိ ရႀိရာ၊ စစ္မဵက္ႎႀာ အတိအကဵ မရႀိေသာ ကုိယ္ေပဵာက္ ရန္သူ ဴဖစ္ေန ဴပန္၍ သမား႟ုိးကဵ စစ္ပၾဲ ႎႀင့္လည္း တုံႚဴပန္၍ မရ ဴဖစ္ေန ေတာ့သည္။ လက္ေတၾႚတၾင္ အဳကမ္းဖက္ ဝၝဒ ဆန္ႚကဵင္ေရး ေခၝင္းစဥ္ဴဖင့္ စစ္ပၾဲ ႎႀစ္ပၾဲ (အာဖဂန္ နစၤတန္ စစ္ပၾဲႎႀင့္  အီရတ္ စစ္ပၾဲ) တုိက္ခဲ့ ေသာ္လည္း၊ အယ္ (လ) ခုိင္ဒၝး ကုိမူ ယခုတုိင္ မေခဵမႁန္းႎုိင္ ဴဖစ္ေနသည္။ ဤသည္ပင္ ရီယယ္ လစ္ဇင္က အေဴဖ မေပး ႎုိင္ေတာ့သည့္ ပထမ စိန္ေခၞခဵက္ ဴဖစ္ေတာ့သည္။

ဒုတိယ စိန္ေခၞ ခဵက္မႀာ ‘အားနည္းေသာ ႎုိင္ငံမဵား’ (weak or failed states) အေရးႎႀင့္ ဆုိင္သည္။ ရီယယ္ လစ္ဇင္က အင္အား႒ကီး ႎုိင္ငံမဵား အေရး ကုိသာ အဓိကထား ဖုိႚကပ္ (စ္) လုပ္သည္။ ၉/၁၁ တုိက္ခုိက္မႁက ေဖာ္ထုတ္ လုိက္သည္မႀာ၊ အားနည္းေသာ ႎုိင္ငံမဵား အေရးက ကမာၲ႒ကီး တခုလုံး၏ လုံ႓ခႂံေရးႎႀင့္ တည္႓ငိမ္မႁကုိ ႓ခိမ္းေဴခာက္ စိန္ေခၞ လာႎုိင္သည္ ဆုိေသာ အခဵက္ ဴဖစ္သည္။

လက္ရႀိ ႎုိင္ငံ တကာ အေဴခအေန အရ ဆုိလ႖င္ အားနည္းေသာ ႎုိင္ငံ မဵားမႀာ ‘ေဟာ့ေဟာ့ ရမ္းရမ္း ႎုိင္ငံမဵား’ (Rouge States) အဴဖစ္သုိႚ အခဵိန္ မေ႟ၾး ေလ႖ာကဵ သၾားႎုိင္႓ပီး၊ အဳကမ္းဖက္ ဝၝဒ အတၾက္ အေဴခခံ စခန္းႎႀင့္ တပ္သား ေရေသာက္ဴမစ္ ဴဖစ္သၾား ႎုိင္စရာ ရႀိသည္။ ေဴပာရလ႖င္ တခဵိန္က အစၾန္အဖဵား ဴပႍနာ ဟူ၍သာ သေဘာ ယူခဲ့ ဳကသည့္ အားနည္းေသာ ႎုိင္ငံ မဵားက ဗဟုိ ခဵက္မ ေနရာသုိႚ ေရာက္လာဴခင္း ဴဖစ္သည္။ ရီယယ္ လစ္ဇင္၏ သေဘာ တရားေရး ကုိယ္ထည္တၾင္ ယခင္က မရႀိခဲ့ေသာ ဴဖစ္ထၾန္းမႁ အသစ္ ဴဖစ္သည္။

တတိယ စိန္ေခၞခဵက္မႀာ အင္အား ခဵိန္ခၾင္လ႖ာ အယူအဆတၾင္ ရႀိသည္။ လက္ရႀိ အေမရိကန္ စူပၝ - ပၝဝၝ၏ ထူးဴခားခဵက္မႀာ ၎ကုိ အ႓ပိႂင္ စိန္ေခၞမည့္ မဟာမိတ္ ႌၾန္ႚေပၝင္း အဖၾဲႚမဵႂိး ကင္းမဲ့ ေနသည့္ အခဵက္ ဴဖစ္သည္။ ဤအခဵက္က ယခင္ သမုိင္း အေတၾႚအ႒ကံႂ ႎႀင့္ေသာ္ လည္းေကာင္း၊ ရီယယ္ လစ္ဇင္၏ အင္အား ခဵိန္ခၾင္လ႖ာ အယူအဆ ႎႀင့္ေသာ္ လည္းေကာင္း အဟပ္ မညီ သလုိ ဴဖစ္ေနသည္။ ဤတၾင္ ရီယယ္လစ္ ပညာရႀင္ မဵားက အဆုိပၝ ဟာကၾက္ကုိ တတ္ႎုိင္သမ႖ ဴဖည့္ႎုိင္ရန္ အဆုိဴပႂခဵက္ အသီးသီး တင္ဴပ လာဳကသည္။ အခဵႂိႚက အေမရိကန္ ဴပည္ေထာင္စု၏ ပထဝီ အရ သီးဴခား ဴဖစ္ေနမႁႎႀင့္ အေမရိကန္ စူပၝ - ပၝဝၝ၏ အထုိက္အသင့္ ေပဵာ့ေပဵာင္း မႁကုိ ေထာက္ဴပ ဳကသည္။ ဤအခဵက္ ႎႀစ္ခုေဳကာင့္ အ႓ပိႂင္ ႌၾန္ႚေပၝင္း ပၝဝၝ အစု ေပၞမလာဴခင္း ဟု ေကာက္ခဵက္ ခဵဳကသည္။ အခဵႂိႚ ကမူ ဒုတိယ အဆင့္ အင္အား႒ကီး ႎုိင္ငံမဵား (အထူးသဴဖင့္ အာရႀမႀ ဂဵပန္၊ တ႟ုတ္၊ အိႎၬိယ) တုိႚ၏ ထူးဴခားေသာ အေဴခအေနကုိ ေထာက္ဴပ ဳကသည္။ ဤႎုိင္ငံ မဵားမႀာ အေမရိကန္ စူပၝ - ပၝဝၝ အႎၩရာယ္ထက္ မိမိတုိႚ အိမ္နီးခဵင္း ႎုိင္ငံ မဵား၏ အႎၩရာယ္ကုိ ပုိ၍ ရတက္ မေအး ဴဖစ္ေန ရသည္။ သုိႚအတၾက္ အေမရိကန္ တည္ရႀိ မႁသည္ ေဒသတၾင္း တည္႓ငိမ္မႁ အတၾက္ အေထာက္ အကူပင္ ဴပႂရာ ေရာက္သည္ဟု ခံယူ ထားဳကသည္။ ဤအခဵက္က ဘာကုိ ေဖာ္ဴပ ေနသနည္း ဆုိလ႖င္ အင္အား ခဵိန္ခၾင္ လ႖ာမႀာ ယခင္ကလုိ စူပၝ - ပၝဝၝကုိ ဗဟုိ မဴပႂေတာ့ဘဲ၊ အႎႀံအဴပား သေဘာ ေဆာင္လာ ဴခင္းဟု ေကာက္ခဵက္ ဆၾဲဳက ပၝသည္။

အခဵႂိႚေသာ ပညာရႀင္မဵား ကမူ အီရတ္ စစ္ပၾဲႎႀင့္ အ႓ပိႂင္ ဴဖစ္ေပၞ လာေသာ အတၨလန္တိတ္ မဟာမိတ္ ႓ပိႂကၾဲမႁကုိ ေထာက္ဴပ႓ပီး၊ အေမရိကန္ စူပၝ - ပၝဝၝႎႀင့္ အ႓ပိႂင္ ဥေရာပ သမဂၢ ဴဖစ္လာ လိမ့္မည္ဟု ခန္ႚမႀန္း ဳကသည္။  စင္စစ္ ဴပင္သစ္ႎႀင့္ ဂဵာမနီ တုိႚမႀာ အေမရိကန္ကုိ စစ္ေရး အရ အ႓ပိႂင္ ခဵိန္ခၾင္လ႖ာ ညၟိလာဳက သည္ေတာ့ မဟုတ္ပၝ။ စူပၝ - ပၝဝၝ၏ စစ္ေရး လႁပ္ရႀားမႁကုိ ကုလ သမဂၢ အခၾင့္ အာဏာႎႀင့္ ခဵိတ္ဆက္ ေစရန္၊ ႎုိင္ငံစုံ ညၟိ (Multi lateralism) ေဘာင္ အတၾင္းမႀ ေဆာင္႟ၾက္ရန္ ဖိအား ေပးဳကဴခင္း မ႖သာ ဴဖစ္သည္။ အစဥ္အလာ အင္အား ခဵိန္ခၾင္လ႖ာ အယူအဆႎႀင့္ မတူ ဟူ၍သာ ဆုိရ ပၝလိမ့္မည္။

ရီယယ္ လစ္ဇင္ (သေခႆပ)

ရီယယ္ လစ္ဇင္မႀာ ဆုိခဲ့ပၝ စိန္ေခၞခဵက္ မဵားႎႀင့္ နပန္းလုံး ေနရ သည့္တုိင္ ယေနႚထိ ဳသဇာ ႒ကီးဆဲ သီအုိရီ တခု ဴဖစ္႓မဲ ဴဖစ္ေန ပၝေသးသည္။ အထူး သဴဖင့္ အေမရိက ဴပင္ပမႀ ႎုိင္ငံ ေတာ္ေတာ္ မဵားမဵားမႀာ ဤ သီအုိရီကုိ ခံတၾင္း ေတၾႚေန ဳကဆဲဟု ဆုိႎုိင္သည္။ တ႟ုတ္ ဴပည္၏ ႎုိင္ငံဴခားေရး ေပၞလစီ ဆုိလ႖င္၊ အေဴခခံ အေနႎႀင့္ ရီယယ္ လစ္ဇင္ ေဘာင္ထဲမႀဟု ဆုိရ ပၝလိမ့္မည္။ တဖက္မႀ စီးပၾားေရး စူပၝ - ပၝဝၝ ဴဖစ္ေအာင္ ေဆာင္႟ၾက္ရင္း၊ ကမာၲႚ ကုန္သၾယ္ေရး အဖၾဲႚလုိ၊ ႎုိင္ငံ တကာ အဖၾဲႚအစည္း မဵားထဲသုိႚ ဝင္ဆန္ႚ ႎုိင္ေအာင္ ႒ကိႂးပမ္းသည္။ အဴခား တဖက္မႀ အေမရိကႎႀင့္ ထိပ္တုိက္ ေတၾႚႎုိင္သည့္ အႎၩရာယ္ မဵားကုိ သတိ႒ကီး႒ကီး ေရႀာင္ရႀားရင္း၊ မိမိ၏ စစ္ အင္အားကုိ ဴဖည္းဴဖည္းမႀန္မႀန္ (သုိႚေသာ္) ခုိင္ခုိင္မာမာ တည္ေဆာက္လဵက္ ရႀိသည္။ ေယဘုယဵ ေဴပာရလ႖င္ တ႟ုတ္တုိႚ ေပၞလစီမႀာ အ႒ကီးအကဵယ္ ေအာင္ဴမင္မႁ ရေနသည္ ဟုလည္း ဆုိႎုိင္ စရာ ရႀိသည္။

မည္သုိႚပင္ ဆုိေစ ရီယယ္ လစ္ဇင္ (သ႟ုပ္မႀန္ ဝၝဒဟု ဘာသာ ဴပန္ဳက သည္မဵား ရႀိသည္) မႀာ၊ ေဴပာင္းလဲ လာေသာ တကယ့္ ဴဖစ္ရပ္မဵား ကုိမူ အဴပည့္အဝ မထင္ဟပ္ ႎုိင္ေတာ့ဟု ဆုိရ မည္သာ ဴဖစ္ပၝသည္။

လစ္ဘရယ္ လစ္ဇင္

(လစ္ဘရယ္ မဆန္လႀေသာ လစ္ဘရယ္ ဝၝဒ)

ေစဵးကၾက္ စီးပၾားေရး စနစ္၏ ေခၝင္းကုိင္ ဖခင္႒ကီးဟု အဆုိ ရႀိေသာ အဒမ္ စမစ္ ကုိပင္၊ လစ္ဘရယ္ လစ္ဇင္ကုိ စတင္ ထူေထာင္သူ အဴဖစ္ အမႀတ္ ေပးဳကသည္။ စမစ္ႎႀင့္ အ႓ပိႂင္ လစ္ဘရယ္ လစ္ဇင္ကုိ စတင္ ပုံေဖာ္ ခဲ့သူ တဦးမႀာ ဂဵာမန္ ဒႍန ပညာရႀင္ အီမာႎဵႂရယ္ ကန္ႚ ဴဖစ္သည္။ ကုိလံဘီယာ တကၠသုိလ္မႀ ႎုိင္ငံေရး သိပၯံ ပၝေမာကၡ ကုိက္ကယ္ဒၾႂိင္း (လ)၊ ပရင္ စတန္ တကၠသုိလ္မႀ ႎုိင္ငံေရး သိပၯံ ပၝေမာကၡ ဂ႗န္အစ္ ကင္ဘာရီ စသည္ တုိႚမႀာ မဵက္ေမႀာက္ေခတ္ ထင္ရႀားေသာ လစ္ဘရယ္ ပညာရႀင္မဵား ဴဖစ္သည္။ အေမရိကန္ ဴပည္ေထာင္စုတၾင္ လစ္ဘရယ္ လစ္ဇင္မႀာ၊ သမၳတ ဝုဒ႟ုိး ဝီလဆင္ႎႀင့္ တၾဲ၍ လူသိ မဵားခဲ့ရာ၊ ဝီလဆင္ ဝၝဒ ဟူ၍ပင္ ေခၞေဝၞ ဳကသည္မဵား ရႀိသည္။   လက္ရႀိ ကုလ သမဂၢ အေထၾေထၾ အတၾင္းေရးမႀႃးခဵႂပ္ ကုိဖီအာနန္၊ သမၳတေဟာင္း ဘီး (လ) ကလင္တန္ တုိႚမႀာလည္း လစ္ဘရယ္ လစ္ဇင္ကုိ လက္ေတၾႚ အေကာင္အထည္ ေဖာ္ခဲ့ ဳကသည့္ ထင္ရႀားေသာ ေပၞလစီ မိတ္ကာမဵား ဴဖစ္ပၝသည္။

သမၳတ ဝီလဆင္က ရီယယ္ လစ္ဇင္ႎႀင့္ ပတ္သက္႓ပီး၊ ႎုိင္ငံ တကာ ဆက္ဆံေရးမႀ ထၾက္ေပး လာႎုိင္ စရာ ရႀိေသာ တုိးတက္ ဴဖစ္ထၾန္းမႁ မဵားကုိ ဴငင္းပယ္သည့္ အဆုိးဴမင္ ဝၝဒဟု ေဝဖန္ ဖူးသည္။ ႎုိင္ငံ တကာ ကုန္သၾယ္ေရးႎႀင့္ ဘၸာေရး ဆက္ဆံမႁမဵား ဖၾႚံ႓ဖိႂး လာဴခင္း၊ ဒီမုိကေရစီ သေဘာ တရားမဵား ပဵံႚႎႀံႚ သၾားဴခင္း စေသာ အေပၝင္း လကၡဏာ ေဴခလႀမ္း မဵားဴဖင့္ ပဋိပကၡ ကမာၲ႒ကီးကုိ သဟဇာတ ကမာၲ႒ကီး အဴဖစ္ ေရရႀည္တၾင္ အသၾင္ ေဴပာင္းႎုိင္ စရာ ရႀိသည္ ဟုလည္း ေဟာကိန္း ထုတ္ခဲ့သည္။ လစ္ဘရယ္ လစ္ဇင္၏ ေနာက္ထပ္ အေရး ႒ကီးေသာ အေဴခခံ အေကာက္အယူ တခုမႀာ ‘ဒီမုိကေရစီ ႎုိင္ငံ အခဵင္းခဵင္း ဘယ္ေတာ့မႀ စစ္ မခင္း’ ဆုိေသာ ကန္ႚ၏ ယူဆခဵက္ ဴဖစ္သည္။ ကန္ႚက ဒီမုိကရက္တစ္ အစုိးရ မဵားမႀာ လူထု မဲဆႎၬႎႀင့္ တက္လာ ဳကသူမဵား ဴဖစ္ရာ၊ လူထု ဆႎၬႎႀင့္ ဆန္ႚကဵင္႓ပီး၊ စစ္ခင္း ဳကလိမ့္မည္ မဟုတ္ဟု မႀန္းဆ ခဲ့သည္။

သုိႚဴဖင့္ လစ္ဘရယ္ လစ္ဇင္၏ အဓိက ဇာတ္ေဆာင္ စာရင္းတၾင္ ႎုိင္ငံ အစုိးရမဵား သာမက၊ ႎုိင္ငံ တကာ အဖၾဲႚအစည္းမဵား၊ ႎုိင္ငံစုံေကဵာ္ ေကာ္ပုိေရးရႀင္း႒ကီး မဵားပၝ ပၝဝင္ လာသည္။ လစ္ဘရယ္ လစ္ဇင္က လက္ေတၾႚ အားဴပႂသည့္ လက္နက္မဵား မႀာလည္း၊ ႎုိင္ငံ တကာ စီးပၾားေရး ပူးေပၝင္း ေဆာင္႟ၾက္မႁ၊ ဒီမုိကေရစီ အသၾင္ ေဴပာင္းေရးႎႀင့္ ဂလုိဘယ္ လုိက္ေဇးရႀင္းတုိႚ ဴဖစ္လာသည္။ ဒုတိယ ကမာၲစစ္ ေနာက္ပုိင္း တက္လာေသာ အေမရိကန္ အစုိးရ အဆက္ဆက္က၊ လက္ေတၾႚ မကဵေသာ စိတ္ကူးယဥ္ ဝၝဒ အဴဖစ္၊ ခပ္ဖယ္ဖယ္ ေနခဲ့ဳက ေသာ္လည္း စစ္ေအးလၾန္ ေခတ္တၾင္မူ ေပၞလစီ မိတ္ကာ မဵားေရာ ပညာရႀင္ မဵားကပၝ အထူး အားထား လာေသာ သီအုိရီ တရပ္ ဴဖစ္လာ ခဲ့သည္။ ဤ သီအုိရီလာ အေဴခခံ မဵားဴဖင့္ သမူဟ ကမာၲႚ ႟ၾာ႒ကီးကုိ အေႎႀးႎႀင့္ အဴမန္ ပုံေဖာ္ ႎုိင္လိမ့္ မည္ဟု စိတ္ကူး ပုံေဖာ္ ခဲ့ဳကသည္။

သုိႚႎႀင့္တုိင္ စစ္ေအး ေခတ္ႎႀင့္ စစ္ေအး လၾန္ေခတ္ ေနာက္ပုိင္း ဴဖစ္ထၾန္းမႁ မဵားက လစ္ဘရယ္ လစ္ဇင္ အေဴခခံ မဵားကုိ အေဴခမႀ ကုိင္လႁပ္ သည္မဵား ရႀိလာသည္။ ဒီမုိကေရစီ ႎုိင္ငံ အခဵင္းခဵင္း ဘယ္ေတာ့မႀ စစ္မခင္း ဆုိေသာ ကန္ႚ၏ စကားမႀာ ကမာၲ စစ္႒ကီး ႎႀစ္ခုကုိ ဆက္တုိက္ ဆိုသလုိ ရင္ဆုိင္ ခဲ့ရာမႀ “ယုံတမ္း” ဴဖစ္သၾား ခဲ့ရသည္။ ႎုိင္ငံ တကာ ဆက္ဆံေရးတၾင္ ႎုိင္ငံ တခု ခဵင္းစီ၏ အဓိက ရည္မႀန္းခဵက္မႀာ မိမိတုိႚ သက္ဆုိင္ရာ အမဵႂိးသား အကဵႂိး စီးပၾားေလာ၊ ဒီမုိကရက္တစ္ တန္ဖုိးေလာ ဆုိသည္ကုိ ေမးခၾန္း ထုတ္စရာ ဴဖစ္လာ ရသည္။ စစ္ေအးေခတ္ တေလ႖ာက္လုံး နီးပၝး ကုိင္စၾဲ ခဲ့ေသာ အေနာက္၏ ေပၞလစီ တၾင္လည္း ကၾန္ဴမႃနစ္ ဆန္ႚကဵင္ေရး အလံ ေအာက္တၾင္ လူထု ဆန္ႚကဵင္ေရး အင္အားစုမဵား ဘက္မႀ ရပ္ခံ ခဲ့သည္မဵား အထင္အရႀား ရႀိခဲ့ ဖူးသည္။ ဥပမာ - ေတာင္ကုိရီးယားမႀာ ဆစ္ခမာရီး၊ ေတာင္ ဗီယက္နမ္မႀ ငုိဒင္ဇင္၊ ဖိလစ္ပုိင္မႀ မားကုိ (စ) ႎႀင့္ လက္တင္ အေမရိက လူသန္႒ကီး မဵားမႀာ အေမရိကန္ ထီးရိပ္ ေအာက္မႀ တၾင္ကဵယ္ ခဲ့ဳကဴခင္း ဴဖစ္သည္။ မေနႚ တေနႚ ကမႀ ဴဖစ္ပၾား ခဲ့ေသာ အီရတ္ စစ္ပၾဲ တၾင္လည္း ဘု (ရႀ) အစုိးရက ‘အေရႀႚ အလယ္ပုိင္း ဒီမုိကေရစီ ဇာတ္သၾင္းေရး’ ဟု ေ႔ကးေဳကာ္ ခဲ့သည့္တုိင္၊ ေဝဖန္ ေထာက္ဴပ သူမဵားက ‘ေရနံ စစ္ပၾဲ’ ဟု တုံႚဴပန္ ခဲ့ဳက သည္မဵား ရႀိသည္။ အေရႀႚ အလယ္ပုိင္း တေဳကာမႀ ေရနံ ပေဒသရာဇ္ မဵားမႀာ အေမရိကန္၏ အမာခံ မဟာမိတ္မဵား ဴဖစ္ေန သည္ကလည္း လစ္ဘရယ္ လစ္ဇင္ အတၾက္ သေရာ္ခဵက္ တခုလုိ ဴဖစ္ေန ရသည္။

ေနာက္ထပ္ ေမးခၾန္း ထုတ္စရာ တခုမႀာ ဒီမုိကေရစီ အသၾင္ ကူးေဴပာင္းေရး ဴဖစ္စဥ္ ကုိယ္တုိင္ ကေကာ ႓ငိမ္းခဵမ္းေရးႎႀင့္ တည္႓ငိမ္မႁကုိ အခၝ ခပ္သိမ္း ေဆာင္ဳကဥ္း ေပးႎုိင္ မေပးႎုိင္ ဆုိသည့္ ပုစၽာ ဴဖစ္သည္။  အထူး သဴဖင့္ လူမဵႂိးေရး၊ ဘာသာေရးႎႀင့္ ယဥ္ေကဵးမႁ အရ၊ ေထၾဴပားေသာ လူႚအဖၾဲႚ အစည္း မဵားတၾင္ မေမ႖ာ္လင့္ေသာ ေဘးထၾက္ အကဵႂိးမဵားႎႀင့္ ရင္ဆုိင္ ခဲ့ရ သည္မဵား ရႀိသည္။ ဥပမာ - ယခင္ ယူဂုိ ဆလပ္ ဗီးယားႎႀင့္ ဆုိဗီယက္ ယူနီယံ ေဟာင္းမႀ ႎုိင္ငံ မဵားတၾင္ ႒ကံႂခဲ့ ရေသာ မဵႂိးဴဖႂတ္ စစ္ပၾဲမဵား ဴဖစ္သည္။ လူမဵႂိး တုိႚ၏ “ကုိယ္ပုိင္ ဴပႉာန္းခၾင့္” (self determination) မႀာ ဝီလဆင့္ ဝၝဒ၏ အေရး႒ကီးေသာ အေဴခခံ မူ တခု ဴဖစ္ေသာ္လည္း၊ ဤ အေဴခ မူကုိ ကုိင္စၾဲရင္း ႎႀင့္ပင္ ဒီမုိကေရစီႎႀင့္ ေဝးသထက္ ေဝးရာသုိႚ ေရာက္သၾား ႎုိင္သည့္ တူ႟ူခဵက္ မဵားလည္း ရႀိေနသည္။ စစ္ေအးလၾန္ ေခတ္ အေရႀႚ ဥေရာပ၏ အရပ္ရပ္ အေဴခ အေနကုိ ႓ခံႂငုံ ဆန္းစစ္႓ပီး၊ ပုိလန္ သမုိင္း ပညာရႀင္ အဒမ္နစ္စတက ‘အမဵႂိးသားေရး အမုန္း မီးပၾား မဵားမႀာ ဴဖစ္ထၾန္းစ ဒီမုိကေရစီ အတၾက္ ေထာင္ေခဵာက္ ဴဖစ္ႎုိင္သည္’ ဟု သတိ ေပးခဲ့ ဖူးသည္။ အီရတ္ စစ္ပၾဲ႓ပီး လိပ္ခဲ တည္းလည္း အေဴခအေနကုိ ေထာက္ဴပ၍၊ ဖရန္ဆစ္ ဖူကူ ယားမား ကလည္း ႎုိင္ငံ တည္ေဆာက္ေရး မဵက္ႎႀာစာ ဘက္မႀ အား မဴဖည့္ ႎုိင္လ႖င္ ဴပန္တက္ဖုိႚ မလၾယ္ေသာ တၾင္းမည္း ႒ကီးမဵား ထဲသုိႚ လိမ့္ကဵ သၾားႎုိင္ စရာ ရႀိသည္ဟု သတိ ေပးထားသည္။ 

ေနာက္ထပ္ ေထာက္ကၾက္ တခုမႀာ နယူးေယာ့ တုိင္း (မ) ႎႀင့္ နယူးဝိ (ခ) အယ္ဒီတာ၊ ပင္တုိင္ ေဆာင္းပၝးရႀင္ ဖာရိဇာခၝရိရာ ေရးေသာ ‘လၾတ္လပ္မႁ၏ အနာဂတ္’ (Future of Freedom) ဴဖစ္သည္။ သမား ႟ုိးကဵ အဴမင္တၾင္ ဒီမုိကေရစီႎႀင့္ လၾတ္လပ္မႁ တုိႚမႀာ တုိက္႟ုိက္ အခဵႂိး ကဵသည္။ ဒီမုိကေရစီ ပုိေလ လၾတ္လပ္မႁ မဵားေလဟု ေယဘုယဵ နားလည္ ထားဳကသည္။ ဇာခၝရိရာက ဤသည္ကုိ အခၝ ခပ္သိမ္း မမႀန္ဟု ေထာက္ဴပသည္။ သူ၏ ေထာက္ကၾက္ကုိ သာဓက တင္ႎုိင္ရန္ အေနာက္ႎႀင့္ အေနာက္ မဟုတ္ေသာ ႎုိင္ငံမဵား (အထူး သဴဖင့္ အေရႀႚ အလယ္ပုိင္း) ၏ သမုိင္း ေရစီးခဵင္း မတူ ပုံကုိ ဴပန္ေဖာ္သည္။ အေနာက္တၾင္ လစ္ဘရယ္ ဝၝဒက ဒီမုိကေရစီကုိ ေမၾးထုတ္ကာ ဒီမုိကေရစီက လစ္ဘရယ္ ဝၝဒကုိ ဴပန္ေကဵးဇူး ဴပႂသည္။ အေရႀႚ အလယ္ပုိင္း တၾင္မူ ဤသည္ႎႀင့္ ေဴပာင္းဴပန္ဟု ဆုိႎုိင္သည္။ ငၝမင္း ငၝခဵင္း စနစ္က အဳကမ္း ဖက္ဝၝဒကုိ ေမၾးထုတ္ ေပးကာ၊ အဳကမ္းဖက္ ဝၝဒက ငၝမင္း ငၝခဵင္း စနစ္ကုိ သက္ဆုိး ရႀည္ေစသည္။ ဤ ေနာက္ခံ ကားတၾင္ ဴပႂလုပ္ေသာ ေ႟ၾးေကာက္ပၾဲ မဵားမႀ ထူးထူး ဆန္းဆန္း သတၨဝၝ တေကာင္ကုိ ေမၾးထုတ္ ႎုိင္သည္ ဟုလည္း သတိ ေပးသည္။  ‘ေ႟ၾးေကာက္ တင္ေဴမာက္ ခံရေသာ ေအာ္တုိကရက္’ (elected autocrat) ဟု ဆုိပၝသည္။ အသည္းဳကားမႀ မဲဴပားဴဖင့္ တက္လာ သူေတာ့ မႀန္သည္။ သုိႚႎႀင့္တုိင္ ဤ မဲဴပား ကုိပင္ ရာသက္ပန္ အသုံး ခဵ႓ပီး အသည္း ခၾဲမည့္ သူလည္း ဴဖစ္ေကာင္း ဴဖစ္ႎုိင္သည္။ သမုိင္းတၾင္ နပုိလီယန္တုိႚ ဟစ္တလာတုိႚ ရႀိခဲ့ ဖူးသည္။ စစ္ေအးလၾန္ ေခတ္တၾင္ သူတုိႚလုိ လူေတၾ အေတာ္ မဵားလာသည္။ လစ္ဘရယ္ လစ္ဇင္ ကုိယ္တုိင္က ‘လစ္ဘရယ္ မဆန္ေသာ မလၾတ္တလၾတ္ ဒီမုိကေရစီ’ (illiberal democracy) ကုိ ဦးတည္ သၾားႎုိင္ သည္ဟု ေစာဒက တက္ဴခင္း ဴဖစ္ပၝသည္။

ေနာက္ထပ္ ေစာဒက တခုမႀာ ဂလုိဘယ္ လုိက္ေဇးရႀင္းႎႀင့္ ဆုိင္သည္။ ဂလုိဘယ္ စီးပၾားေရး ဴဖစ္ထၾန္းမႁက ႎုိင္ငံမဵား ဳကားတၾင္ ေသာ္လည္းေကာင္း၊ ႎုိင္ငံ တခုခဵင္း အတၾင္းမႀာ ေသာ္လည္းေကာင္း၊ ဆင္းရဲ ခဵမ္းသာ ကၾာဟမႁႎႀင့္ မမ႖တမႁ မဵားကုိ ေမၾးထုတ္ ႎုိင္သည္။ ဤသုိႚေသာ ‘ေပၝက္သူ’၊ ‘ကၾဲသူ’ အကဵႂိးဆက္ မဵားမႀ သဟဇာတ ကမာၲႚ႟ၾာ ဴဖစ္ႎုိင္ - မဴဖစ္ႎုိင္ကုိ ဆန္းစစ္ ဳကည့္ဳကရာ၊ ‘မေသမခဵာ’ ဆုိေသာ အေဴဖသာ ထၾက္လာသည္။ ထုိႚထက္ စီးပၾားေရး မဵက္ႎႀာစာမႀ ႎုိင္ငံတကာ အဖၾဲႚ အစည္းမဵား (အုိင္အမ္အက္(ဖ)၊ ကမာၲႚဘဏ္ ဒဗလဵႃတီအုိ) မႀာ တရား မ႖တမႁ ကင္းမဲ့ေသာ စီမံ ခန္ႚခၾဲမႁႎႀင့္ စခန္း သၾားေန ဳကသည္။ ထုိစဥ္ ခုိက္တၾင္ ႎုိင္ငံေရး မဵက္ႎႀာစာမႀ ႎုိင္ငံ တကာ အဖၾဲႚအစညး္မဵား (ကုလ သမဂၢ စသည္ …) မႀာမူ၊ ကမာၲလုံး ဆုိင္ရာ လုပ္ပုိင္ခၾင့္ ကင္းမဲ့ ေနေသာ စကားေဴပာ ဆုိင္မဵားသာ ဴဖစ္ေန ဳကသည္။ ဤအခဵက္ ကလည္း လစ္ဘရယ္ လစ္ဇင္၏ အေဴခခံ ယႎၩရား မဵားကုိ စိန္ေခၞ ေနသလုိ ဴဖစ္ေတာ့သည္။

မည္သုိႚပင္ ဆုိေစ၊ လစ္ဘရယ္ လစ္ဇင္မႀာ ဳသဇာ ႒ကီးေသာ သီအုိရီ႒ကီး တခုလည္း ဴဖစ္ေလရာ၊ အေမရိကန္ အစုိးရ အဆက္ဆက္ အပၝအဝင္ မည္သူ ကမႀ အ႔ကင္းမဲ့ စၾန္ႚလၿတ္ ဳကသည္ ေတာ့လည္း မဟုတ္ပၝ။ အနည္းဆုံး စကား တန္ဆာ အေနႎႀင့္ ဝီလဆင္ ဝၝဒ အလံကုိ လၿင့္ထူ ထားဳကဆဲ ဴဖစ္ပၝသည္။ လက္ရႀိ ဘု(ရႀ) အစုိးရ ကုိယ္တုိင္ သည္ပင္ ‘ဒီမုိကေရစီ ပဵံႚႎႀႚံေရးဴဖင့္ အဳကမ္းဖက္ ဝၝဒကုိ ဖယ္ရႀားမည္’ ဟု ေ႔ကးေဳကာ္လဵက္ ရႀိသည္။  လစ္ဘရယ္ လစ္ဇင္ အေဴခခံ ေပၞမႀ ရပ္ဴပ လုိက္ဴခင္း ဴဖစ္ပၝသည္။ တ႓ပိႂင္နက္ တည္းမႀာပင္ ဘု (ရႀ) အစုိးရ ကုိ ေဝဖန္ သူမဵား ကလည္း၊ ဘု (ရႀ) မူဝၝဒမႀာ ႎုိင္ငံ တကာ အဖဲၾႚအစည္း မဵားႎႀင့္ ႎုိင္ငံ တကာ အခၾင့္ အာဏာ ပုိင္မႁကုိ ဴငင္းပယ္႓ပီး၊ စစ္ပၝဝၝ တခု တည္းသာ အားကုိးေသာ ရီယယ္ လစ္ဇင္ ဴဖစ္သည္ဟု ေထာက္ဴပ ဳကသည္။ စင္စစ္ စစ္႓ပီးေခတ္ အေမရိကန္ အစုိးရ တုိင္းသည္ပင္၊ ရီယယ္ လစ္ဇင္ႎႀင့္ လစ္ဘရယ္ လစ္ဇင္ ဳကားတၾင္ လက္ပစ္ကူး ေနခဲ့ ဳကသည္ ကသာ မဵားပၝသည္။

လစ္ဘရယ္ လစ္ဇင္ (သေခႆပ)

ေသခဵာသည့္ အခဵက္ကုိ ေဴပာရလ႖င္ လစ္ဘရယ္ အေကာက္ အယူမဵား ပဵႚံႎႀႚံေရးကုိ ဦးတည္ေသာ လစ္ဘရယ္ လစ္ဇင္ ကုိယ္တုိင္ သည္ပင္၊ လစ္ဘရယ္ မဆန္ လႀေသာ တူ႟ူခဵက္ မဵားသုိႚ မဵက္ႎႀာ မူလဵက္ ရႀိသည္ကုိ သတိ ခဵပ္ဖုိႚ ဴဖစ္ပၝသည္။ 

အုိင္ဒီယယ္ လစ္ဇင္

(ဝတ္စုံသစ္ႎႀင့္ ပၾဲထၾက္လာေသာ စိတ္ကူးစံ ဝၝဒ)

ဇာတ္၏ အစကုိ ေဴခရာ ခံရလ႖င္ ေခၝမေခတ္ ဒႍန မႀာပင္ အုိင္ဒီယယ္ လစ္ဇင္ သေႎၭသားကုိ ေတၾႚႎုိင္ စရာ ရႀိပၝသည္။ ေခၝမ ဒႍန ဆရာ ပလာတုိက၊ အုိင္ဒီယာ အားလုံးသည္ ထာဝရ မေဖာက္မဴပန္ မႀန္ကန္ေသာ ‘ပကတိ အုိင္ဒီယာ႒ကီး’ (absolute idea) တခုသုိႚ ဦးတည္ ေနသည္ဟု ဆုိခဲ့ ဖူးသည္။ ေခၝမေခတ္ ေနာက္ပုိင္း ဒႍန ဆရာ ေဒးကား ကလည္း ‘ငၝ ေတၾးသည္၊ ထုိႚေဳကာင့္ ငၝ ရႀိသည္’ ဟု ေဴပာခဲ့ ဖူးသည္။ ခဵႂပ္လုိက္လ႖င္ အုိင္ဒီယာ မဵားက သမုိင္း ဴဖစ္ရပ္ မဵားကုိ ပုံေဖာ္ ေပးသည္ ဆုိေသာ အယူအဆ ဴဖစ္ပၝသည္။ အင္ေဖာ္ေမးရႀင္း တကၠႎုိလုိဂဵီ ေခတ္သုိႚ ေရာက္ေသာ အခၝ၊ အစဥ္အလာ အုိင္ဒီယယ္ လစ္ဇင္မႀာ ဝတ္စုံ သစ္ႎႀင့္ ပၾဲထၾက္ ခဲ့သည္။ ကိန္းဘရစ္ (ခဵ) တကၠသုိလ္မႀ ဒႍန ပညာရႀင္ အလက္ဇန္ဒၝဝမ့္ (တ) ကုိ၊ ေခတ္သစ္ အုိင္ဒီယယ္ လစ္ဇင္ (ကၾန္စထရပ္တစ္ ဗစ္ဇင္) ကုိ စတင္ ထူေထာင္သူ အဴဖစ္ အမႀတ္အသား ဴပႂဳကသည္။  ထင္ရႀားေသာ ေခတ္႓ပိႂင္ ပညာရႀင္ မဵားမႀာ ပၝေမာကၡ မုိက္ကယ္ ဘားနတ္ (Dialogues in Arab Politics စာအုပ္ ေရးသူ)၊ ႎုိင္ငံေရး သိပၯံ ပညာရႀင္ ဒင္နီယယ္ဖီး (လ) ေဖာ့ (ထ) (How Ideas Shape Modern International Relations စာအုပ္ကုိ ေရးသူ) တုိႚ ဴဖစ္ဳကသည္။ ေခတ္႓ပိႂင္ ႎုိင္ငံေရးတၾင္ အုိင္ဒီယယ္ လစ္ဇင္ကုိ လက္ေတၾႚ အေကာင္အထည္ ေဖာ္ခဲ့သူ အဴဖစ္ မဟတၨမ ဂႎၬီကုိ အမႀတ္ ေပးဳက သလုိ၊ အုိစမာဘင္ ဂလာဒင္ ကုိလည္း ဆန္ႚကဵင္ ဘက္မႀ လႁပ္ရႀားသည့္ အုိင္ဒီယယ္လစ္ဟု သတ္မႀတ္ ဳကသည္မဵား ရႀိသည္။ ဂလုိဘယ္ လုိက္ေဇးရႀင္း ဆန္ႚကဵင္ေရး လႁပ္ရႀားမႁ၏ ေနာက္ကၾယ္မႀ သီအုိရီကုိ ေဴခရာခံ ဳကည့္လ႖င္လည္း အုိင္ဒီယယ္ လစ္ဇင္ႎႀင့္ ဆက္စပ္ ေနသည္ကုိ ေတၾႚႎုိင္ ပၝသည္။

 <