အေဳကာင္းအရာသိုႚ ေကဵာ္ဴဖတ္ရန္ ကူးသန္းဳကည့္႟ႁဴခင္းသိုႚ ေကဵာ္ဴဖတ္ရန္
အပိုင္းေတၾ
သီးသန္းပစၤည္းေတၾ
ကူသန္းဳကည့္႟ႁရန္
"ဒီမိုကေရစီ အဓိပၯၝယ္မႀာ . . . . . . ဴပည္သူႛအာဏာ ရႀင္းရႀင္းေလးပဲ။"
"အာဏာသံုးရပ္ လူထုပိုင္ . . . . . . စစ္တပ္နဲႛမဆိုင္ ႓မဲ႓မဲမႀတ္ဳက။"
 
မႀတ္တမ္းမႀတ္ရာ လုပ္ေဆာင္မႁ

အင္အားပၝဝၝသေဘာႎႀင့္ စပ္လဵဥ္း၍ ကမႝာလုံးဆုိင္ရာအဴမင္

(ပၝေမာကၡ ဟန္တင္တန္ရဲႚ အဴမင္။ ဆင္မဵႃရယ္ ဟန္တင္တန္သည္ ဟားဗတ္တကၠသိုလ္မႀ ႎိုင္ငံေရးသိပၯံ ေပၝေမာကၡ ဴဖစ္ပၝသည္။ သူ၏ ထင္႟ႀားေသာ စာအုပ္မဵားမႀာ ‘တတိယလႁိင္း’ The Third Wave ႎႀင့္ ‘ယဥ္ေကဵးမႁမဵား တိုးတိုက္မိဴခင္း’ The Cash of Civilization တိုႚဴဖစ္ပၝသည္။)

အင္အားပၝဝၝသေဘာႎႀင့္ စပ္လဵဥ္း၍ ကမႝာလုံးဆုိင္ရာအဴမင္

 သူရိန္မဵႂိးဴမင့္


စစ္ေအးကာလ ႓ပီးဆုံးခဲ့႓ပီး ဆုိဗီယက္အင္ပၝယာ႒ကီး ႓ပိႂကၾဲသၾားတဲ့ေနာက္မႀာ လူသားအားလုံးဟာ မဟာအင္အား႒ကီး ႎုိင္ငံတခုတည္းသာ ႟ႀိေတာ့တဲ့ ကမႝာ႒ကီးကုိ ဴမင္ေတၾႚဳကရပၝတယ္။ အဲဒီအခဵိန္ကစ႓ပီးေတာ့ စစ္ေအးကာလရဲႚ ဝင္႟ုိးႎႀစ္ခု႟ႀိတဲ့ကမႝာ (Bipolar world) ကုိ အစားထုိးဖုိႚအတၾက္ သီအုိရီအသစ္ တခုကုိ ေအာင္ဴမင္ေအာင္ ဘယ္လုိေဖာ္ထုတ္ဳကမလဲ ဆုိတာနဲႚပတ္သက္႓ပီး ပညာ႟ႀင္ေတၾဳကားမႀာ ေဆၾးေႎၾးဴငင္းခုံမႁေတၾ ႟ႀိေနပၝတယ္။


Charles Krauthammer ေဴပာသလုိ ဝင္း႟ုိးတခု(Unipolar) ႟ႀိသလား။ အမဵားစု ယူဆသလုိ၊ ဝင္႟ုိးအမဵား (Multipolar) ႟ႀိိိသလား။ ဒၝမႀမဟုတ္ ဝင္႟ုိးမဵားကုိ ထိန္းခဵႂပ္ထားတဲ့ အဓိက ဝင္႟ုိးတခု႟ႀိတဲ့ စနစ္လား (Unimultipolar) …။


ဝင္႟ုိးတခုတည္းဆုိတဲ့ အဓိပၯၝယ္က ႎုိင္ငံတခုကေန အဴခားႎုိင္ငံေတၾရဲႚ ပူးေပၝင္းမႁကုိ အနည္းငယ္ပဲ လက္ခံမယ္။ ဒၝမႀမဟုတ္ လုံးဝလက္မခံဘဲ အဓိက ႎုိင္ငံတကာ ဴပႍနာေတၾကုိ ထိထိေရာက္ေရာက္ ေဴဖ႟ႀင္းႎုိင္မယ္။ ဒၝ့အဴပင္ အဴခားေသာ ႎုိင္ငံ တႎုိင္ငံကဴဖစ္ေစ၊ ႎုိင္ငံေပၝင္းစုံက ဴဖစ္ေစ၊ ဒီႎုိင္ငံ တခုတည္းက ဒီလုိေဴဖ႟ႀင္းေနတာကုိ မတားဆီးႎုိင္တာမဵႂိးကုိ ဆုိလုိတယ္။


ဝင္း႟ုိးအမဵားဆုိတာရဲႚ အဓိပၯၝယ္က ႎုိင္ငံတကာ ဴပႍနာေတၾကုိ ေဴဖ႟ႀင္းႎုိင္ဖုိႚအတၾက္ အဓိက အင္အား႒ကီးႎုိင္ငံမဵားရဲႚ ပူးေပၝင္းမႁကုိ လုိအပ္႓ပီးေတာ့ ဒီလုိလုပ္ေဆာင္မႁကုိလည္း သီးဴခားႎုိင္ငံတခုကေန တားဆီးလုိႚ မရတာကုိ ဆုိလုိပၝတယ္။


Uni-multipolar ရဲႚ အဓိပၯၝယ္ကေတာ့ ဴပႍနာရပ္မဵားကုိ ေဴဖ႟ႀင္းဖုိႚအတၾက္ မဟာအင္အား႒ကီး ႎုိင္ငံတခုနဲႚအတူ အဓိက အင္အား႒ကီးႎုိင္ငံမဵားရဲႚ ပူးေပၝင္းမႁေတၾ ႟ႀိမယ္။ ဒီပူးေပၝင္းမႁအေပၞမႀာ မဟာအင္အား႒ကီးႎုိင္ငံကပဲ ထိန္းခဵႂပ္ ဴခယ္လႀယ္ေနမႀာ ဴဖစ္႓ပီးေတာ့ ပူးေပၝင္းမႁရဲႚ အခဵႂိႚအခဵက္အလက္ေတၾကုိ သေဘာမကဵရင္ ပယ္ဖဵက္ႎုိင္တယ္။


ဒၝေဳကာင့္မုိႚလုိႚ ကမႝာႚႎုိင္ငံေရးဟာ စစ္ေအးကာလရဲႚ အဆုံးမႀာ ဝင္႟ုိးစၾန္း တခု (Unipolar) နဲႚ စခဲ့႓ပီး ဆယ္စုႎႀစ္ တစုဳကာတဲ့အခၝမႀာ Uni-multipolar အဴဖစ္ အသၾင္ ေဴပာင္းလဲေန႓ပီဴဖစ္တယ္။ ဒၝေပမဲ့ ႎႀစ္ဆယ့္တရာစုအတၾင္းမႀာေတာ့ ဝင္႟ုိးအမဵား (Multipolar) ဴဖစ္လာဖုိႚအတၾက္ အရိပ္အေယာင္ေတၾ ဴမင္ေန႓ပီဴဖစ္တယ္။


အခုလက္႟ႀိ Uni-multipolar စနစ္မႀာဆုိရင္ ကမႝာလုံးဆုိင္ရာ အင္အားပၝဝၝဖၾဲႚစည္းမႁကုိ အဓိက အဆင့္ ၄ ဆင့္ အေနနဲႚ သိဴမင္ႎုိင္ပၝတယ္္။


ပထမအဆင့္ ။ ။ ထိပ္ဆုံးအဆင့္ကုိေတာ့၊ ဴငင္းစရာမလုိပၝဘူး၊ အေမရိကန္ဴပည္ေထာင္စုပၝ။ တခုတည္းေသာ မဟာအင္အား႒ကီး ႎုိင္ငံဴဖစ္႓ပီးေတာ့ နယ္ပယ္တုိင္းလုိလုိမႀာ သူတပၝးထက္ သာလၾန္ေနပၝတယ္။ ဘယ္လုိနယ္ပယ္ေတၾလဲဆုိရင္ စီးပၾားေရး၊ စစ္ေရး၊ သံတမန္ေရး၊ ေပၞလစီေရးရာနဲႚ အဆင့္ဴမင့္နည္းပညာစတဲ့ နယ္ပယ္ေတၾမႀာပၝပဲ။ အေမရိကန္ဴပည္ေထာင္စုဟာ ကမႝာ႒ကီး တခုလုံးရဲႚ ေနရာတုိင္းမႀာ ပၝဝင္ပတ္သက္မႁေတၾ ႟ႀိေန႓ပီးေတာ့ သူႚရဲႚ အမဵႂိးသားအကဵႂိးစီးပၾားနဲႚ ပတ္သက္လုိႚလည္း ေနရာတုိင္းလုိမႀာကုိ ထိထိေရာက္ေရာက္ စၾမ္းေဆာင္ႎုိင္စၾမ္း ႟ႀိေနပၝတယ္။


ဒုတိယအဆင့္ ။ ။ အဓိက ေဒသဆုိင္ရာ အင္အား႒ကီးႎုိင္ငံ (Major regional powers) ေတၾဴဖစ္႓ပီးေတာ့၊ သူတုိႚနဲႚ သက္ဆုိင္တဲ့ ေဒသေတၾအလုိက္ေတာ့ ဳသဇာ လၿမ္းမုိးထားႎုိင္သူေတၾ ဴဖစ္ပၝတယ္။ ဒၝေပမ့ဲ သူတုိႚရဲႚ အကဵႂိးစီးပၾားေတၾ၊ စၾမ္းေဆာင္မႁေတၾကုိေတာ့ အေမရိကန္ဴပည္ေထာင္စုလုိ ကမႝာအႎႀံႚ ဴဖန္ႚဳကက္ႎုိင္စၾမ္း မ႟ႀိပၝ။ ဒီႎုိင္ငံေတၾထဲမႀာပင္လဵင္ အေရးပၝမႁႎႀင့္ ေဒသဆုိင္ရာ လၿမ္းမုိးထားႎုိင္မႁ အဆင့္အတန္းမဵားအရ ကၾဲဴပားမႁေတၾ ႟ႀိပၝတယ္။ ဒီႎုိင္ငံေတၾကေတာ့ ဥေရာပမႀာ ဂဵာမန္-ဴပင္သစ္ ကၾန္ဒုိ မီနီယမ္၊ ဥေရာပနဲႚ အာ႟ႀမႀာ ပၝဝင္တဲ့ ႟႟ႀား၊ အေ႟ႀႚအာ႟ႀမႀာ႟ႀိတဲ့ တ႟ုတ္နဲႚ ဂဵပန္၊ ေတာင္အာ႟ႀမႀာ႟ႀိတဲ့ အိႎၬိယ၊ အေ႟ႀႚေတာင္ အာ႟ႀမႀာ ႟ႀိတဲ့ အင္ဒုိနီး႟ႀား၊ အေနာက္ေတာင္ အာ႟ႀမႀာ႟ႀိတဲ့ အီရန္၊ အေ႟ႀႚအလယ္ပုိင္းက အစၤေရး(လ္)၊ အာဖရိကတုိက္က ႎုိင္ဂဵီးရီးယားနဲႚ ေတာင္အာဖရိကမႀ ဘရာဇီး(လ္)၊ စတာေတၾပဲဴဖစ္တယ္။


တတိယအဆင့္ ။ ။ ဒုတိယအဆင့္ ေဒသဆုိင္ရာ (Secondary Regional Powers) ေတၾဴဖစ္႓ပီးေတာ့၊ သူတုိႚရဲႚ ဳသဇာဟာ အဓိက ေဒသဆုိင္ရာ အင္အား႒ကီးႎုိင္ငံေတၾေလာက္ ထိေရာက္မႁ မ႟ႀိပၝ။ တခၝတေလမႀာ ဒီႎုိင္ငံေတၾရဲႚ အမဵႂိးသားအကဵႂိးစီးပၾား ကာကၾယ္မႁဟာ အဓိက အင္အား႒ကီးႎုိင္ငံေတၾနဲႚ ဴပႍနာ ဴဖစ္ႎုိင္ပၝတယ္။ ဒီိႎုိင္ငံေတၾကေတာ့ ဂဵာမန္-ဴပင္သစ္ ပူးေပၝင္းမႁနဲႚ ဆက္ဆံမႁ႟ႀိတဲ့ ႓ဗိတိန္၊ ႟ု႟ႀားနဲႚ ဆက္ဆံေနရတဲ့ ယူကရိန္း၊ တ႟ုတ္နဲႚ ဆက္ဆံေနရတဲ့ ဂဵပန္၊ ဂဵပန္နဲႚ ဆက္ဆံေနရတဲ့ ေတာင္ကုိးရီးယား၊ အိႎၬိယနဲႚ ဆက္ဆံေနရတဲ့ ေဆာ္ဒီအာေရးဗဵ၊ အစၤေရး(လ္)နဲႚ ဆက္ဆံေနရတဲ့ အီဂဵစ္၊ ဘရာဇီး(လ္)နဲႚ ဆက္ဆံေနရတဲ့ အာဂဵင္တီးနား စတာေတၾ ဴဖစ္တယ္။ အာဖရိကမႀ ႎုိင္ဂဵီးရီးယားနဲႚ ေတာင္အာဖရိက ႎုိင္ငံေတၾ အတၾက္ကေတာ့ သူတုိႚနဲႚ ဆက္သၾယ္ႎုိင္တဲ့ ထင္႟ႀားတဲ့ ဒုတိယအဆင့္ ေဒသဆုိင္ရာ ႎုိင္ငံေတၾ မ႟ႀိပၝ။


စတုတၪအဆင့္ ။ ။ ေနာက္ဆုံးအဆင့္ကေတာ့ ကဵန္႟ႀိေနတဲ့ ႎုိင္ငံမဵားကုိ ဆုိလုိတာဴဖစ္႓ပီး အခဵႂိႚေသာ ႎိုင္ငံမဵားကေတာ့ အေရးပၝတဲ့ အခန္းကၸမႀာ ပၝဝင္ဳကပၝတယ္။ ဒၝေပမဲ့လည္း ဒီစတုတၪႎုိင္ငံေတၾဟာ အထက္မႀာ တင္ဴပထားတဲ့ အင္အားပၝဝၝ ဖၾဲႚစည္းမႁ သုံးမဵႂိးမႀာ ပၝဝင္ႎုိင္စၾမ္း မ႟ႀိေသးပၝဘူး။


ဒီ Uni-multipolar World မႀာဆုိရင္ မဟာ အင္အား႒ကီးႎုိင္ငံဟာ၊ သူႚရဲႚေပၞလစီေတၾကုိ အဴခားႎုိင္ငံမဵားေပၞမႀာ ဴပဌာန္းဖုိႚ လုပ္ေဆာင္ေလ့ ႟ႀိတာေဳကာင့္၊ အထူးသဴဖင့္ အဓိက ေဒသဆုိင္ရာ အင္အား႒ကီးႎုိင္ငံမဵားေတၾနဲႚ ပဋိပကၡေတၾ တင္းမာမႁေတၾ ဴဖစ္ေပၞေလ့႟ႀိပၝတယ္။


လူႚအခၾင့္အေရးစံႎႁန္းမဵား၊ မူးယစ္ေဆး၊ အဳကမ္းဖက္ဝၝဒ၊ ႎဵႃကလီးယား နည္းပညာႎႀင့္ ဒုံးပဵံနည္းပညာ ဴဖန္ႚဴဖႃးဴခင္း စတဲ့ကိစၤေတၾနဲႚ ပတ္သက္႓ပီး ႎုိင္ငံေတၾအေပၞမႀာ အေမရိကန္ဴပည္ေထာင္စုက အဆင့္ခၾဲဴခား သတ္မႀတ္လဵက္ ႟ႀိပၝတယ္။ အေမရိကန္ရဲႚ အမဵႂိးသားအကဵႂိးစီးပၾားနဲႚ ပတ္သက္လုိႚ စီးပၾားေရးနဲႚ လူမႁေရးေပၞလစီေတၾကုိ အဴခားႎုိင္ငံေတၾက လက္ခံကဵင့္သုံးရန္လည္း ဖိအားေပးေလ့ ႟ႀိပၝတယ္။ သူႚရဲႚစည္းမဵဥ္းမဵားကုိ လုိက္နာရန္ ဴငင္းဆုိဴခင္းေဳကာင့္ အခဵႂိႚေသာႎုိင္ငံမဵားကုိ 'မ႟ုိးေဴဖာင့္ေသာႎုိင္ငံမဵား' (Rouge States) အဴဖစ္ သတ္မႀတ္႓ပီး ကမႝာ့ႎုိင္ငံေရးနဲႚ စီးပၾားေရး အဖဲၾႚအစည္းေတၾကေန ထုတ္ပယ္ရန္ ႒ကိႂးစားေလ့႟ႀိတယ္။ အဲ့ဒီအခဵက္ေတၾေဳကာင့္ အဴခားေသာႎုိင္ငံမဵားက အေမရိကန္ဴပည္ေထာင္စုဟာ ကိစၤရပ္ေတၾနဲႚ ပတ္သက္လုိႚ တဖက္သတ္လုပ္ခဲ့တယ္။ (သုိႚမဟုတ္) တဖက္သတ္လုပ္ဖုိႚ ႒ကိႂးစားေနတယ္လုိႚ ထင္ဴမင္ယူဆဳကတာပၝပဲ။


ဴပင္ပလူႚအဖဲၾႚအစည္းမဵားမႀာ ေန႓ပီးေတာ့ အေမရိကန္ရဲႚ သာလၾန္႒ကီးစုိးမႁအေပၞ တုံႚဴပန္မႁေတၾဟာ ေမဵာ္လင့္ေနသလုိပၝပဲ။ ကမႝာ့လူဦးေရ သုံးပုံႎႀစ္ပုံ (သုိႚ) အဲဒီထက္ပုိမုိတဲ့ လူဦးေရ႟ႀိတဲ့ ႎုိင္ငံေတၾရဲႚ ေခၝင္းေဆာင္ေတၾ (တ႟ုတ္၊ ႟ု႟ႀား၊ အိႎၬိယ၊ အာရပ္၊ မူဆလင္၊ အာဖရိက) က အေမရိကန္ဴပည္ေထာင္စုဟာ၊ သူတိုႚရဲႚ လူႚအဖၾဲအစည္းေတၾဆီကို ပတ္သက္မႁေတၾ႟ႀိေနတဲ့ အ႒ကီးဆုံးေသာ ဴပင္ပ႓ခိမ္းေဴခာက္မႁလုိႚ မဴမင္ဘဲ၊ သူတုိႚရဲႚ ကုိယ္ပုိင္အုပ္ခဵႂပ္ေရးနဲႚ စီးပၾားေရးဴဖစ္ထၾန္းမႁေတၾ စတဲႚ သေဘာတရားေတၾနဲႚဆုိင္တဲႚ ႓ခိမ္းေဴခာက္မႁလုိႚ ဴမင္ဳကပၝတယ္။ မဆင္မဴခင္ဴပႂဴခင္း၊ ဳသဇာလၾမ္းမုိးႎုိင္ရန္ ႒ကိႂးစားဴခင္းႎႀင့္ စံႎႁန္းႎႀစ္ခု ထား႟ႀိဴခင္း (Double Standards) တုိႚကုိ လုပ္ေဆာင္တယ္လုိႚ ယူဆဳကပၝတယ္။


အိႎၬိယႎုိင္ငံသားေတၾရဲႚ သေဘာနဲႚ ပတ္သက္႓ပီးေတာ့၊ အိႎၬိယပညာ႟ႀင္ တေယာက္က "အေမရိကန္ဴပည္ေထာင္စုဟာ သံတမန္နဲႚ ႎုိင္ငံေရးဆုိင္ရာ အဓိက ႓ခိမ္းေဴခာက္မႁဴဖစ္တယ္။ အိႎၬိယနဲႚ ပတ္သက္တဲ့ အေဳကာင္းအရာတုိင္းနီးပၝးအတၾက္ (ႎဵႃးကလီးယားနည္းပညာ၊ စီးပၾားေရး ပတ္ဝန္းကဵင္ဆုိင္ရာနဲႚ ႎုိင္ငံတကာေရးရာ စတဲ့ အေရးကိစၤေတၾမႀာပဲ ဴဖစ္ေစ) အေမရိကန္ဴပည္ေထာင္စုမႀာ တဖက္သက္ ဴငင္းပယ္ခၾင့္ (သုိႚ) အင္အားဆုိင္ရာ လႁပ္႟ႀားႎုိင္စၾမ္း ႟ႀိတယ္။ ဒၝေဳကာင့္မုိႚ အေမရိကန္ဴပည္ေထာင္စုဟာ အိႎၬိယရဲႚ ရည္မႀန္းခဵက္ေတၾကုိ ဴငင္းပယ္ႎုိင္႓ပီး အဴခားႎုိင္ငံမဵားကုိလည္း အိႎၬိယကုိ ဖိအားေပးဖုိႚ တုိက္တၾန္းႎုိင္တယ္။ အိႎၬိယႎုိင္ငံသားေတၾက ဝင့္ဝၝဴခင္းနဲႚ ေလာဘရမၳက္႒ကီးဴခင္းဟာ အေနာက္အုပ္စုရဲႚ အဴပစ္ေတၾလုိႚ ထင္ဳကတယ္" လုိႚ တင္ဴပေဆၾးေႎၾးပၝတယ္။ ေမာ္စကုိမႀ ပညာ႟ႀင္တေယာက္ကေတာ့ ႟႟ႀားေတၾဟာ "အေမရိကန္က လၿမ္းမုိးတဲ့ ဳသဇာခံမႁဆုိင္ရာ သေဘာတရားေတၾပၝဝင္တဲ့ ကမႝာ" ဆုိတဲ့ သေဘာတရားကုိ ဆန္ႚကဵင္ဳကတယ္လုိႚ ဆုိပၝတယ္။


တ႟ုတ္ႎုိင္ငံေရး ပညာ႟ႀင္တေယာက္ကလည္း "တ႟ုတ္ဴပည္ကုိ ႓ခိမ္းေဴခာက္ေနတာဟာ ဳသဇာခံဴပႂေရးဝၝဒနဲႚ အင္းအားႎုိင္ငံေရးတုိႚ ဴဖစ္တယ္။ အေမရိကန္ရဲႚ ေပၞလစီဟာ ဆုိ႟ႀယ္လစ္ႎုိင္ငံေတၾနဲႚ ဖၾံႚ႓ဖိႂးဆဲႎုိင္ငံေတၾမႀာ စုစည္းညီႌၾတ္မႁ မ႟ႀိေအာင္ ဖန္တီးထားတာ" လုိႚ ေဆၾးေႎၾးပၝတယ္။


ဒီေဆၾးေႎၾးခဵက္ေတၾဟာ သဘာဝကဵတဲ့ ေဆၾးေႎၾးခဵက္ေတၾ ဴဖစ္ပၝတယ္။ အေမရိကန္ေတၾက ကမႝာ့အေရးအရာဟာ သူတုိႚရဲႚ ကိစၤေတၾလုိႚ ထင္ဳကပၝတယ္။ တဴခားသူေတၾကေတာ့ အဲဒီလုိ မထင္ဳကပၝဘူး။ နယ္လဆင္မင္ဒဲလားက "က႗န္ေတာ္တုိႚရဲႚ မိတ္ေဆၾေတၾဟာ ဘယ္သူေတၾ ဴဖစ္သင့္တယ္လုိႚ က႗န္ေတာ္တုိႚကုိ ေဴပာဖုိႚ မ႒ကိႂးစားပၝနဲႚ" လုိႚ ဆုိခဲ့ပၝတယ္။


Bipolar World မႀာဆုိရင္ ႎုိင္ငံေတာ္မဵားမဵားက ဆုိဗီယက္ကုိ ခုခံဖုိႚအတၾက္ အေမရိကန္ဴပည္ေထာင္စုကုိ ႒ကိႂဆုိခဲ့ဳကပၝတယ္။ Uni-multipolar World မႀာေတာ့ အေပၞကနဲႚ ေဴပာင္းဴပန္ပၝပဲ။ တခုတည္းေသာ စူပၝပၝဝၝဟာ အဓိက ႓ခိမ္းေဴခာက္မႁလုိႚ ဴမင္ဳကပၝတယ္။


အဓိက ေဒသဆုိင္ရာ အင္အား႒ကီးႎုိင္ငံေတၾဟာ သူတုိႚရဲႚ အနားမႀာ အေမရိကန္ ဝင္ေရာက္ ပတ္သက္ေနဴခင္းဟာ သူတုိႚရဲႚ အကဵႂိးစီးပၾားကုိ ထိခုိက္တယ္လုိႚ ဴမင္ေနဳကပၝ႓ပီ။ ဥပမာဴပရရင္ အီရန္အစုိးရဟာ ပၝ႟ႀန္းပင္လယ္ေကၾမႀာ အေမရိကန္စစ္တပ္ ႟ႀိေနဴခင္းကုိ ဴပင္းဴပင္းထန္ထန္ ကန္ႚကၾက္ေနပၝတယ္။ တကယ္လုိႚ အီရန္မႀာ ေတာ္လႀန္ေရး မဴဖစ္ခဲ့ဘဲ့ ႟ႀားဘုရင္သာ အခုထိ အုပ္ခဵႂပ္ေနရင္ေကာ အခုနကလုိ ကန္ႚကၾက္ခဵက္ မေပၞလာႎုိင္ဘူးလား။ စစ္ေအးကာလတုန္းက ဆုိဗီယက္ရန္ကေန ပၝ႟ႀန္းပင္လယ္ေကၾႚကုိ အေမရိကန္က ကာကၾယ္ေပးခဲ့တယ္။ ဒၝေပမဲ့ အခုအခဵိန္မႀာ အီရန္ေတၾဟာ ပၝ႟ႀန္းပင္လယ္ေကၾႚကုိ လၿမ္းမုိးႎုိင္ဖုိႚ ႒ကိႂးစားေန႓ပီ။


Uni-multipopar World မႀာ စူပၝပၝဝၝနဲႚ အဓိက ေဒသဆုိင္ရာ အင္အား႒ကီးႎုိင္ငံေတၾဳကားက ဆက္ဆံေရးဟာ အေရးအ႒ကီးဆုံး ဴဖစ္ပၝတယ္။ ႎႀစ္ဖက္စလုံးကေတာ့ ဒီပုံစံကုိ ေကဵနပ္မႁ မ႟ႀိဳကပၝဘူး။ မဟာအင္အား႒ကီးႎုိင္ငံက ဝင္႟ုိးတခုစံနစ္မဵႂိး လုပ္ေဆာင္ဖုိႚ ႒ကိႂးစားေန႓ပီး၊ အဓိက အင္အား႒ကီးႎုိင္ငံေတၾကေတာ့ ဝင္႟ုိးအမဵား႟ႀိတဲ့ စနစ္မဵႂိး ေဖာ္ေဆာင္ဖုိႚ ႒ကိႂးစားေနဳကပၝတယ္။ Uni-multipolar စနစ္ဟာ အခဵိန္အတုိင္းအတာ တခုအထိ တည္႓ငိမ္ေအာင္ ထိမ္းထားႎုိင္ဴခင္း ခံရပၝလိမ့္မယ္။ ေရ႟ႀည္မႀာေတာ့ ဆူပၝ-ပၝဝၝဟာ ဝင္႟ုိးတခုစနစ္ကုိ မဖန္တီးႎုိင္တာေဳကာင့္ ကမႝာ့ႎုိင္ငံေရးဟာ ဝင္႟ုိးအမဵား႟ႀိတဲ့ စနစ္ဆီကုိ ေဴပာင္းလဲသၾားလိမ့္မယ္လုိႚ ယူဆရပၝတယ္။


ႎုိင္ငံတကာ ဆက္ဆံမႁ သီအုိရီအရဆုိရင္ မဟာအင္အား႒ကီးႎုိင္ငံနဲႚ အဓိက အင္အား႒ကီးႎုိင္ငံေတၾ ပၝဝင္တဲ့ အေဴခအေနတခုမႀာ အဓိက အင္အား႒ကီးႎုိင္ငံေတၾဟာ မဟာအင္အား႒ကီးႎုိင္ငံကုိ အင္အားခဵိန္ခၾင္လ႖ာ ညၟိဖုိႚနဲႚ ထိန္းခဵႂပ္ဖုိႚအတၾက္ အတူတကၾ ပူးေပၝင္းလာဳကမႀာ ဴဖစ္ပၝတယ္။ သိသာထင္း႟ႀားတဲ့ သာဓကတခုကေတာ့ ဥေရာပသမဂၢနဲႚ ဥေရာပဘုံေငၾေဳကး ဴဖစ္ေပၞလာမႁပၝပဲ။ ဒၝေပမဲ့ ဥေရာပသမဂၢဟာ ခုိင္မာတဲ့ အဖၾဲႚအစည္းအဴဖစ္ ရပ္တည္ႎုိင္တာကေတာ့ ယဥ္ေကဵးမႁဆုိင္ရာ ဴပဌာန္းမႁေတၾမႀာ တူညီေနဳကလုိႚ ဴဖစ္ပၝတယ္။ အာ႟ႀႎုိင္ငံေတၾ အေနနဲႚကေတာ့ အခုလက္႟ႀိ အခဵိန္မႀာ ဥေရာပသမဂၢလုိမဵႂိး ခုိင္မာတဲ့ အဖၾဲႚအစည္းမဵႂိး ဖၾဲႚစည္းနုိင္ဦးမႀာ မဟုတ္ပၝဘူး။ ဘာေဳကာင့္လဲဆုိေတာ့ အာ႟ႀရဲႚ အဓိက အင္အား႒ကီးႎုိင္ငံေတၾဴဖစ္တဲ့ တ႟ုတ္၊ အိႎၬိယ၊ ပၝကစၤတန္နဲႚ စီးပၾားေရး အင္အား႒ကီးႎုိင္ငံ ဂဵပန္စတဲ့ ႎုိင္ငံေတၾရဲႚ ယဥ္ေကဵးမႁ ဝိေသသ လကၡဏာမဵား ကၾဲဴပားဴခားနားဴခင္းေဳကာင့္ ဴဖစ္ပၝတယ္။ ဒၝႚအဴပင္ အေရး႒ကီးတဲ့ အခဵက္တခဵက္ ႟ႀိပၝေသးတယ္။ အာ႟ႀတုိက္မႀ အဓိက ေဒသဆုိင္ရာ အင္အား႒ကီးႎုိင္ငံေတၾဟာ အခဵႂိႚေသာ ေဒသအတၾင္း ဴပႍနာရပ္မဵားကုိ မဟာအင္အား႒ကီးႎုိင္ငံရဲႚ အကူအညီမပၝဘဲ ေဴဖ႟ႀင္းႎုိင္စၾမ္း မ႟ႀိေသးပၝဘူး။ ဒုတိယဆင့္ ေဒသဆုိင္ရာ (Secondary Regional Powers) ေတၾနဲႚလည္း အခဵႂိႚေသာ ႎုိင္ငံတကာေရးရာမဵားနဲႚ ပတ္သက္လုိႚ တင္းမာမႁ ေတၾ႟ႀိေနပၝတယ္။


အကယ္၍သာ ဒီႎုိင္ငံေတၾဟာ ေဒသအတၾင္း တည္႓ငိမ္မႁေတၾကုိ ကုိယ္တုိင္ ဖန္တီးႎုိင္မယ္၊ ဒုတိယအဆင့္ ေဒသဆုိင္ရာ ႎုိင္ငံေတၾကုိ ဦးေဆာင္မႁ ဴပႂႎုိင္မယ္ဆုိရင္ေတာ့ ကမႝာ့ႎုိင္ငံေရးဟာ ယဥ္ေကဵးမႁ မဵႂိးစုံပၝဝင္တဲ့ ဝင္႟ုိးအမဵား႟ႀိတဲ့ စနစ္ဆီကုိ ဦးတည္ သၾားႎုိင္ပၝလိမ့္မယ္။


စာႌၿန္း Global Perspectives On War and Peace (or) Transiting a Uni-multipolar World by Samuel P. Huntington. Bradley Lecture Series, American Enterprise Institute, 1998.

ရံ သုံး ရံ


ငၝတုိႛအားလုံး ဝုိင္းလုိႛရံ
အဲန္အယ္(လ္)ဒီကုိ ဦးထိပ္ပန္၊

ငၝတုိႛအားလုံး ညီတဲ့အသံ
လၿတ္ေတာ္ေခၞရန္ ဝုိင္းလုိႛရံ၊

ငၝတုိႛအားလုံး တေယာက္မကဵန္
ေဒၞေအာင္ဆန္းစုဳကည္ကုိ ဝုိင္းလုိႛရံ၊

တုိႛေတၾညီညာ ဝုိင္းရံမႀ
ဴမန္ဴပည္သာယာ ေအးမည္ပ။

(သတင္းစာ ဆရာ႒ကီး 'ဟံသာဝတီ ဦးဝင္းတင္' ၏ "ရံသုံးရံ" အဆုိအမိန္ႛကုိ ကဗဵာအေနဴဖင့္ သီကုံး ေရးဖၾဲႚ တင္ဴပပၝသည္။)

ရန္ႎုိင္ထၾန္း
လၾတ္ေဴမာက္နယ္ေဴမ၊ ကုိရီးယား
 

Powered by Plone CMS, the Open Source Content Management System

ဒီကၾန္ရက္ဟာ ေအာက္က အဆင့္အတန္းေတၾအတုိင္း ကိုက္ညီတယ္